Babia Góra
Królowa Beskidów, czyli matka niepogód
Babia Góra wyrasta na 1725 m n.p.m. i wyraźnie dominuje nad otaczającymi pasmami. Najwyższy wierzchołek masywu - Diablak, jest zarazem najwyższym punktem całych Beskidów Zachodnich i Polski poza Tatrami. Długa, odsłonięta grań pozwala obserwować krajobraz od Babiej Góry po Tatry, lecz właśnie brak osłony sprawia, że wiatr, mgła i gwałtowne załamania pogody są tutaj szczególnie odczuwalne.
Wycieczka może mieć bardzo różny charakter. Czerwony szlak z Przełęczy Krowiarki szybko wyprowadza ponad las i prowadzi przez Sokolicę, Kępę oraz Gówniak. Dłuższe pętle łączą grzbiet z Przełęczą Brona i Markowymi Szczawinami, a żółta Perć Akademików dodaje skalny, stromy odcinek z łańcuchami i klamrami. Po słowackiej stronie trasy są dłuższe, ale pozwalają zobaczyć łagodniejsze, orawskie zbocza masywu.
Diablak ma 1725 m n.p.m. i jest najwyższym szczytem Beskidów Zachodnich oraz Polski poza Tatrami.
Masyw chroni Babiogórski Park Narodowy, a kompletne piętra roślinności są jednym z jego najważniejszych wyróżników.
Perć Akademików jest jednokierunkowa do góry, ma łańcuchy i klamry oraz bywa zamykana na okres zimowy.
Szlaki na Babią Górę
Jest kilka wariantów, które prowadzą na Diablak z Przełęczy Krowiarki, Zawoi i słowackiej Orawy. Są wśród nich krótsze wejścia grzbietowe, dłuższe pętle przez Markowe Szczawiny i Małą Babią Górę oraz wymagająca Perć Akademików. Każdy przewodnik zawiera parametry, mapę, profil wysokości i plik GPX.
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę przez Perć Akademików z Zawoi Markowej
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę przez Perć Akademików z Przełęczy Krowiarki
Start: Slana Voda
Szlak na Babią Górę ze Słowacji – Slana Voda
Start: Slana Voda
Szlak na Babią Górę ze Słowacji przez Małą Babią Górę
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę przez Małą Babią Górę (Cyl)
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę z Zawoi Markowej
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę przez Perć Przyrodników
Start: Zawoja
Szlak na Babią Górę z Przełęczy krowiarki przez Markowe Szczawiny
Start: Zawoja
Najkrótszy szlak na Babią Górę z Przełęczy Krowiarki
Babia Góra - długa grań ponad Zawoją i słowacką Orawą
Masyw Babiej Góry tworzy najwyższy fragment Beskidu Żywieckiego. Jego północne stoki opadają stromo ku Zawoi, a południowe schodzą łagodniej w stronę Orawskiej Półgóry.
Główna grań biegnie od Przełęczy Jałowieckiej przez Małą Babią Górę, Przełęcz Brona, Kościółki i Diablak, a następnie obniża się przez Gówniak, Kępę i Sokolicę ku Przełęczy Krowiarki. Taki układ pozwala budować zarówno krótkie wejścia na najwyższy punkt, jak i całodzienne pętle obejmujące znaczną część masywu. Granica polsko-słowacka przebiega przez najwyższe partie grzbietu, rozdzielając strome północne zbocza od rozległych stoków orawskich.
Babia Góra jest klasycznym przykładem piętrowego układu roślinności. Wędrując z doliny, przechodzi się przez regiel dolny, świerkowy regiel górny, piętro kosodrzewiny i wreszcie piętro alpejskie z murawami oraz rumowiskami skalnymi. Właśnie zachowanie pełnej strefowości, rzadkich gatunków i naturalnych procesów sprawiło, że masyw objęto ochroną Babiogórskiego Parku Narodowego i włączono do światowej sieci rezerwatów biosfery.
Największym praktycznym wyzwaniem pozostaje pogoda. Odsłonięty grzbiet nie daje schronienia przed silnym wiatrem, a mgła potrafi ograniczyć widoczność do kilku metrów. Zimą pojawia się oblodzenie i zagrożenie lawinowe, natomiast Perć Akademików jest okresowo zamykana. Nawet latem przed wyjściem trzeba sprawdzić komunikat parku i prognozę dla partii szczytowych, a podczas załamania warunków zawrócić bez przywiązywania się do planu zdobycia Diablaka.
Babia Góra nie jest trudna wyłącznie przez przewyższenie. Najważniejsze są aktualne warunki na odsłoniętej grani - temperatura, wiatr i widoczność mogą bardzo różnić się od pogody w Zawoi albo na Orawie.
Tatry, Orawa, Pilsko i długie grzbiety Beskidów
Diablak jest jednym z najlepszych punktów widokowych w polskich Beskidach. Otwarta grań nie zasłania horyzontu, dlatego przy dobrej przejrzystości panorama obejmuje pasma po obu stronach granicy.
Poniżej rozciąga się Kotlina Orawska z Jeziorem Orawskim, a za nią wyraźnie rysują się Tatry Zachodnie i Wysokie.
Grań prowadzi ku Cylowi, a dalej widać rozległy masyw Pilska oraz kolejne szczyty Beskidu Żywieckiego.
Ponad Zawoją układają się niższe grzbiety Pasma Jałowieckiego, Policy i Beskidu Makowskiego.
Za Przełęczą Krowiarki panorama przechodzi w Pasmo Policy, Gorce, Pieniny i dalsze wzniesienia Małopolski.
Babia Góra, Diablak i Matka Niepogód - skąd wzięły się te nazwy?
Babia Góra pojawia się w źródłach już w drugiej połowie XV wieku, ale pochodzenie jej nazwy nie zostało jednoznacznie wyjaśnione. Z czasem masyw otrzymał całą rodzinę nazw opisujących jego wygląd, pogodę i związane z nim podania.
Najstarsze zapisy wiążą górę z określeniem „Baba”, później utrwalonym jako Babia Góra. Językoznawcy i regionaliści wskazywali kilka możliwych tropów: słowo mogło odnosić się do kształtu masywu, dawnego określenia kamiennego posągu albo miejsca związanego z kobiecą postacią w wierzeniach ludowych. Brak jednego rozstrzygającego źródła sprawia, że żadnego z tych wyjaśnień nie należy przedstawiać jako pewnik.
Najbardziej znane podania opowiadają o olbrzymce, która usypała górę z kamieni, albo o kobiecie czekającej na powrót zbójnika i skamieniałej z rozpaczy. Nazwę najwyższego wierzchołka — Diablaka — folklor łączy z diabłem budującym na szczycie zamek dla zbójnika. Budowla miała runąć przed ukończeniem, pozostawiając kamienne rumowisko widoczne na wierzchołku. To opowieść wyjaśniająca krajobraz, a nie zapis wydarzenia historycznego.
„Królowa Beskidów” podkreśla wysokość i dominację masywu nad sąsiednimi pasmami. Określenia „Matka Niepogód” oraz „Kapryśnica” odnoszą się natomiast do silnego wiatru, mgieł i nagłych zmian pogody. Po orawskiej stronie funkcjonuje również nazwa Orawska Święta Góra, pokazująca znaczenie Babiej Góry dla mieszkańców po obu stronach granicy.
Legendy o olbrzymce, zbójnikach i diabelskim zamku są ważną częścią lokalnego folkloru, ale nie rozstrzygają etymologii. Najuczciwiej traktować je jako dawne próby wyjaśnienia nazwy oraz kamiennego krajobrazu szczytu.
Schronisko PTTK na Markowych Szczawinach
Schronisko stoi na wysokości 1180 m n.p.m. na niewielkiej polanie w Babiogórskim Parku Narodowym. Jest główną bazą pod Diablakiem i ważnym węzłem szlaków z Zawoi oraz Przełęczy Krowiarki.
Pierwsze schronisko na Markowych Szczawinach powstało z inicjatywy doktora Hugona Zapałowicza i Oddziału Babiogórskiego Towarzystwa Tatrzańskiego. Oficjalne otwarcie odbyło się 15 września 1906 roku. Był to pierwszy polski obiekt Towarzystwa Tatrzańskiego w Beskidach Zachodnich, wzniesiony jako przeciwwaga dla działalności niemieckiego Beskidenvereinu i baza rozwijającej się turystyki po północnej stronie Babiej Góry.
Drewniany budynek wielokrotnie rozbudowywano i modernizowano. Przetrwał obie wojny światowe, a pod koniec drugiej wojny gospodarz Rudolf Wielgus ocalił go przed spaleniem przez wycofujących się Niemców. Z czasem stan techniczny obiektu przestał odpowiadać potrzebom turystów. W stulecie schroniska, w 2006 roku, rozpoczęto budowę nowego gmachu, a stary został później rozebrany. Obecny budynek przyjął pierwszych gości w listopadzie 2009 roku.
Markowe Szczawiny są naturalnym przystankiem na trasach przez Przełęcz Brona oraz przy podejściu do Perci Akademików. Obok schroniska znajdują się dyżurka GOPR i Muzeum Turystyki Górskiej, którego tradycja sięga 1966 roku. Obiekt działa przez cały rok, lecz przed noclegiem lub wyjściem zimowym warto sprawdzić bieżące informacje, komunikaty parku oraz dostępność bezpośrednio u gospodarzy.
- Markowe Szczawiny
- 1180 m n.p.m.
- Otwarcie 15 września 1906 r.
- Obecny budynek od 2009 r.
