Odkrywaj Beskidy
Katalog miejscPowiat Żywiecki

Pomnik Grunwaldzki w Żywcu

BeskidInfo.plOstatnia aktualizacja:
RodzajPomnik
MiejscowośćŻywiec
CharakterHistoryczny

Pomnik Grunwaldzki w Żywcu znajduje się na Placu Grunwaldzkim, pomiędzy ulicami Kościuszki, Handlową i Podwale, niedaleko historycznego centrum miasta. Monument ma postać wysokiego kamiennego obelisku zwieńczonego brązową rzeźbą orła z rozpostartymi skrzydłami. Upamiętnia zwycięstwo połączonych wojsk polskich i litewskich nad zakonem krzyżackim w bitwie pod Grunwaldem, stoczonej 15 lipca 1410 roku. Pierwszy pomnik stanął w Żywcu w 1910 roku z okazji pięćsetnej rocznicy tego wydarzenia, jednak został zniszczony podczas niemieckiej okupacji. Obecna budowla jest rekonstrukcją odsłoniętą w 2005 roku. Pomnik stanowi jeden z charakterystycznych punktów tej części Żywca i przypomina o patriotycznych inicjatywach mieszkańców miasta jeszcze z czasów zaborów. Jego dzieje łączą historię średniowiecznej bitwy z wydarzeniami XX wieku oraz wieloletnimi staraniami o przywrócenie monumentu.

Początki pomnika wiążą się z przygotowaniami do obchodów 500. rocznicy bitwy pod Grunwaldem. Na początku XX wieku Żywiec znajdował się w granicach monarchii austro-węgierskiej, gdzie możliwe było organizowanie polskich uroczystości patriotycznych. W zbiórkę pieniędzy na budowę monumentu włączyli się mieszkańcy miasta, cechy rzemieślnicze, Ochotnicza Straż Pożarna, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” oraz lokalne organizacje społeczne i samorządowe. Projekt przygotował krakowski artysta Witold Florkiewicz, natomiast rzeźbę orła opracował Jan Szczepkowski. Za wykonanie kamiennych elementów odpowiadał żywiecki kamieniarz Maciej Nawratil. Uroczyste odsłonięcie odbyło się 15 lipca 1910 roku. Pierwotnie pomnik znajdował się u wylotu alei Wolności do ulicy Kościuszki. Przez niemal trzy dekady przypominał o zwycięstwie grunwaldzkim i był miejscem lokalnych uroczystości. We wrześniu 1939 roku monument zburzyli Niemcy. Z pierwotnej budowli udało się ocalić tablicę pamiątkową z inskrypcją poświęconą pięćsetleciu zwycięstwa.

Starania o odbudowę Pomnika Grunwaldzkiego rozpoczęły się w latach 80. XX wieku. Powołano społeczny komitet, który organizował zbiórki pieniędzy i działania związane z odtworzeniem monumentu. Projekt rekonstrukcji przygotował Ryszard Gałuszka, wykorzystując zachowane fotografie i fragmenty dokumentacji historycznej. Nową rzeźbę orła opracował żywiecki artysta Zdzisław Januszewski, a brązowy odlew wykonano w Gliwickich Zakładach Urządzeń Technicznych. Już w 1988 roku orzeł został ustawiony na tymczasowym postumencie przy ulicy Jagiellońskiej, jednak na ukończenie całego pomnika trzeba było poczekać do kolejnych lat. Ostatecznie monument wzniesiono na Placu Grunwaldzkim i odsłonięto 11 listopada 2005 roku. Dzisiejszy pomnik ma wielostopniową, kamienną podstawę, z której wyrasta zwężający się ku górze obelisk. Na jego szczycie znajduje się ciemna sylwetka orła z szeroko rozłożonymi skrzydłami. W dolnej części umieszczono tablice pamiątkowe nawiązujące do historycznego znaczenia budowli.

Pomnik Grunwaldzki można obejrzeć podczas krótkiego spaceru po Żywcu. Na przyjrzenie się obeliskowi, rzeźbie orła oraz tablicom wystarczy około 10-15 minut. Warto obejść monument z kilku stron, ponieważ z bliska dobrze widoczna jest konstrukcja kamiennego cokołu, natomiast z większej odległości najlepiej prezentuje się cała sylwetka zwieńczona orłem. Plac Grunwaldzki znajduje się przy jednej z głównych ulic historycznego Żywca, dlatego łatwo włączyć go do trasy prowadzącej w stronę Rynku. Miejsce jest związane również z Żywieckim Szlakiem Oręża Polskiego, który prowadzi przez obiekty i pomniki przypominające o wojskowej historii miasta. Podczas zwiedzania warto pamiętać, że obecna budowla nie jest oryginalnym pomnikiem z 1910 roku, lecz jego odtworzeniem, a pierwotny monument stał w innym miejscu. Historia zniszczenia i późniejszej odbudowy stanowi ważną część znaczenia tego miejsca.

Jak dotrzeć

Lokalizacja