Stary Zamek w Żywcu znajduje się w historycznym centrum miasta, w sąsiedztwie Pałacu Habsburgów i Parku Zamkowego. To jeden z najstarszych zachowanych budynków Żywca i dawna siedziba rodów, które przez stulecia zarządzały tutejszymi dobrami. Za jego murami kryje się renesansowy dziedziniec otoczony arkadowymi krużgankami, będący najcenniejszym elementem architektonicznym całego założenia. Z zewnątrz zamek prezentuje natomiast formy charakterystyczne dla XIX-wiecznych przebudów, dzięki czemu w jednej budowli można dostrzec ślady kilku epok. Od 2005 roku mieści się tutaj Muzeum Miejskie w Żywcu, prezentujące historię miasta, kulturę ludową Żywiecczyzny, zabytki archeologiczne i dzieła sztuki sakralnej. Zwiedzanie pozwala więc nie tylko poznać dawną rezydencję właścicieli Żywca, ale również zobaczyć przedmioty związane z codziennym życiem mieszkańców regionu na przestrzeni wieków.
Początki zamku sięgają pierwszej połowy XV wieku, kiedy na jego miejscu istniała niewielka warownia z wieżą mieszkalną, drewnianymi zabudowaniami, wałem ziemnym i fosą. Po zniszczeniach z 1477 roku powstało kolejne założenie obronne, rozbudowywane przez rodzinę Komorowskich, która uczyniła Żywiec centrum swoich rozległych dóbr. Najważniejsza przemiana nastąpiła w drugiej połowie XVI wieku, kiedy z inicjatywy Jana Spytka Komorowskiego średniowieczna twierdza została przekształcona w renesansową rezydencję. Powstały wówczas reprezentacyjne krużganki, nowe portale i dekoracje elewacji. W 1624 roku dobra żywieckie nabyła królowa Konstancja, żona Zygmunta III Wazy, a w kolejnych stuleciach zamek przechodził w ręce Wielopolskich i Habsburgów. Pierwsi z nich nadali mu bardziej pałacowy charakter, rozbudowując skrzydła i zmieniając otoczenie. Habsburgowie przeprowadzili kolejne prace, między innymi odbudowę po pożarze z 1870 roku, w wyniku której zewnętrzne elewacje otrzymały historyzujący wygląd. Po II wojnie światowej budynek pełnił różne funkcje miejskie, zanim został przeznaczony na siedzibę muzeum.
Najbardziej charakterystycznym miejscem Starego Zamku jest wewnętrzny dziedziniec z arkadowymi krużgankami wspartymi na kamiennych kolumnach. Ich układ nawiązuje do włoskiej architektury renesansowej i przypomina rozwiązania zastosowane na krakowskim Wawelu. Warto przyjrzeć się także zachowanej średniowiecznej wieży, detalom kamieniarskim i zabytkowym pomieszczeniom, w których urządzono wystawy. W części historycznej muzeum prezentowane są między innymi pamiątki dawnych żywieckich cechów rzemieślniczych, dokumenty miejskie, zabytkowe meble i słynny „Dziejopis Żywiecki” Andrzeja Komonieckiego. Osobne ekspozycje przybliżają archeologię regionu, dawne sądownictwo oraz sztukę sakralną, w tym średniowieczne rzeźby i obrazy pochodzące z okolicznych kościołów. W muzealnych zbiorach znajdują się również pamiątki związane z rodziną Habsburgów. W pozostałych budynkach zespołu zamkowego prezentowane są tradycje górali żywieckich, dawne stroje, obrzędy, rękodzieło oraz fauna Żywiecczyzny. Dzięki takiej różnorodności zwiedzanie obejmuje zarówno historię samego zamku, jak i znacznie szersze dzieje miasta i regionu.
Stary Zamek jest dobrym miejscem dla osób zainteresowanych historią, architekturą i kulturą Beskidów, ale jego ekspozycje mogą zainteresować również rodziny z dziećmi. Na obejrzenie samej budowli i dziedzińca wystarczy około 20-30 minut, natomiast pełne zwiedzanie wystaw muzealnych zajmuje orientacyjnie półtorej godziny. Warto zwrócić uwagę, że poszczególne ekspozycje rozmieszczono nie tylko w zamkowych salach, lecz także w sąsiednich zabudowaniach, dlatego dobrze wcześniej zdecydować, które części muzeum chce się zobaczyć. Wizytę można połączyć ze spacerem po Parku Zamkowym, obejrzeniem sąsiadującego Pałacu Habsburgów oraz przejściem do żywieckiego Rynku. Tak zaplanowana trasa pozwala poznać kilka najważniejszych zabytków miasta podczas jednej wycieczki. Przed przyjazdem warto sprawdzić aktualną dostępność wystaw, ponieważ muzeum organizuje również ekspozycje czasowe, a zasady zwiedzania poszczególnych części mogą się zmieniać.
