Zapora Porąbka

Zapora Porąbka to jedna z najważniejszych budowli hydrotechnicznych w Beskidach, położona na rzece Sole w Międzybrodziu Bialskim, tuż przy granicy z Porąbką. Betonowa konstrukcja o długości 260 metrów i wysokości około 38 metrów przegradza dolinę pomiędzy zalesionymi zboczami Beskidu Małego, tworząc Jezioro Międzybrodzkie. Zapora jest charakterystycznym elementem miejscowego krajobrazu, a jednocześnie ciekawym zabytkiem techniki z okresu międzywojennego. Z jej korony można podziwiać panoramę jeziora, otaczające je góry oraz dolinę Soły po drugiej stronie budowli. Szczególnie interesująco prezentuje się widok na masyw Góry Żar i przeciwległe stoki Beskidu Małego. Sama konstrukcja przyciąga uwagę monumentalnymi betonowymi przęsłami i charakterystycznymi łukami, które nadają jej rozpoznawalny wygląd.

Historia zapory sięga początku XX wieku, kiedy zaczęto poszukiwać sposobu na ograniczenie niszczycielskich powodzi nawiedzających dolinę Soły. Przy przygotowaniu projektu uczestniczyli wybitni specjaliści, w tym Gabriel Narutowicz, późniejszy prezydent Rzeczypospolitej Polskiej. Prace rozpoczęto w 1921 roku, jednak trudności finansowe i problemy techniczne powodowały wielokrotne przerwy. Budowę udało się ostatecznie ukończyć w 1936 roku, a uroczyste oddanie zapory do użytku nastąpiło 13 grudnia tego samego roku. Była to największa inwestycja hydrotechniczna zrealizowana w II Rzeczypospolitej. Jej powstanie miało ogromne znaczenie dla bezpieczeństwa mieszkańców doliny Soły oraz rozwoju gospodarczego regionu. W uroczystościach otwarcia uczestniczył między innymi ówczesny wicepremier Eugeniusz Kwiatkowski.

Zapora została wykonana jako betonowa konstrukcja typu ciężkiego, której masywna budowa pozwala przeciwstawić się naporowi spiętrzonej wody. Jej najważniejszym zadaniem pozostaje regulowanie odpływu Soły i ograniczanie zagrożenia powodziowego. Po II wojnie światowej, w latach 50., bezpośrednio przy zaporze wybudowano elektrownię wodną, wykorzystującą energię przepływającej rzeki. Utworzone przez spiętrzenie Jezioro Międzybrodzkie stało się także dolnym zbiornikiem elektrowni szczytowo-pompowej Porąbka-Żar, której górny zbiornik znajduje się na szczycie Góry Żar. W ten sposób historyczna inwestycja została włączona w nowoczesny system energetyczny, zachowując jednocześnie swoje znaczenie dla gospodarki wodnej. Zapora wraz z elektrownią tworzy interesujący zespół obiektów technicznych, którego działanie można częściowo obserwować z ogólnodostępnych miejsc.

Jedną z największych atrakcji jest możliwość spaceru koroną zapory, przez którą przebiega lokalna droga z chodnikami dla pieszych. Podczas przejścia można spojrzeć z jednej strony na spokojniejszą taflę Jeziora Międzybrodzkiego, a z drugiej na betonowe urządzenia hydrotechniczne i koryto Soły kilkadziesiąt metrów poniżej. Budowlę warto obejrzeć również z dalszej perspektywy, od strony drogi prowadzącej w kierunku Porąbki, skąd dobrze widać jej wysokość i rozległą konstrukcję. Do zapory można dotrzeć samochodem, rowerem lub autobusem, a w pobliżu znajduje się także przebieg Małego Szlaku Beskidzkiego. Ze względu na położenie i łatwy dostęp jest to ciekawy przystanek podczas zwiedzania okolic Jeziora Międzybrodzkiego, zarówno dla miłośników historii techniki, jak i osób szukających malowniczych punktów widokowych.