Fontanna z figurą św. Floriana na Rynku w Żywcu

Fontanna z figurą św. Floriana znajduje się w centralnej części Rynku w Żywcu i jest jednym z najbardziej charakterystycznych symboli historycznego centrum miasta. Jej historia sięga XIX wieku, ale tradycja ustawiania w tym miejscu figur świętych jest znacznie starsza. Już w 1717 roku na żywieckim Rynku stanął kamienny posąg św. Jana Nepomucena, któremu mieszkańcy powierzali opiekę nad miastem i swoim dobytkiem. Na początku XVIII wieku Żywiec wielokrotnie nawiedzały niszczycielskie pożary, a szczególnie tragiczny okazał się pożar z 1857 roku, który strawił znaczną część zabudowy Rynku i sąsiednich ulic. Po tej katastrofie mieszczanie postanowili zastąpić dotychczasowego patrona św. Florianem, uznawanym za opiekuna chroniącego przed ogniem. W 1863 roku w centrum placu powstał niewielki kamienny zbiornik na wodę, nad którym ustawiono figurę świętego. Dawny posąg św. Jana Nepomucena przeniesiono natomiast w okolice kościoła Świętego Krzyża, gdzie znajduje się do dzisiaj.

Pierwotna fontanna pełniła nie tylko funkcję ozdobną, ale była również ważnym elementem codziennego życia mieszkańców. Ze znajdującego się na Rynku zbiornika pobierano wodę na potrzeby pobliskich domów, a umieszczona nad nim postać św. Floriana symbolicznie przypominała o zagrożeniu pożarami, które przez stulecia stanowiły jeden z największych problemów miasta. Świętego przedstawiono zgodnie z tradycyjną ikonografią, w stroju rzymskiego żołnierza, z atrybutami nawiązującymi do gaszenia ognia. Autor pierwszej rzeźby nie jest znany. Przypuszcza się jednak, że projekt całego założenia mógł powstać w pracowni Karola Pietschki, architekta związanego z żywieckimi dobrami Habsburgów. Figura przetrwała kilkadziesiąt lat, lecz podczas II wojny światowej została zniszczona przez niemieckich okupantów. Z pierwotnego posągu ocalała jedynie głowa, przechowywana obecnie w zbiorach Muzeum Miejskiego w Żywcu. To jeden z nielicznych materialnych śladów XIX-wiecznego monumentu.

Po zakończeniu wojny na żywieckim Rynku ustawiono nową, drugą już figurę św. Floriana, która przez kolejne dziesięciolecia przypominała o dawnych tradycjach miasta. W 1967 roku, podczas przebudowy placu, przeniesiono ją w pobliże kościoła Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Na Rynek powróciła dopiero w 1999 roku, jednak nie pozostała tam na stałe. Kolejna duża zmiana nastąpiła podczas rewitalizacji historycznego centrum Żywca w latach 2014–2015. W ramach inwestycji postanowiono odtworzyć dawną fontannę i nawiązać do jej przedwojennego wyglądu. W 2015 roku w centralnej części Rynku ustawiono trzecią figurę św. Floriana, a jej powojennego poprzednika ponownie przeniesiono na plac przy konkatedrze. Obecny monument składa się z kamiennej niecki fontanny oraz wysokiego postumentu z rzeźbą świętego. Całość wykonano z jasnego kamienia, a wodę do zbiornika doprowadzają dysze rozmieszczone wokół cokołu. Uroczyste poświęcenie nowej figury odbyło się 11 listopada 2015 roku, podczas miejskich obchodów Narodowego Święta Niepodległości.

Fontanna św. Floriana jest również miejscem związanym z patriotyczną historią Żywca. Na jednej ze ścian jej kamiennego zbiornika znajduje się tablica upamiętniająca przysięgę oraz wymarsz 127 legionistów z Żywca i Żywiecczyzny, którzy w sierpniu 1914 roku wyruszyli na front pod dowództwem porucznika Leonarda Rybarskiego. Tablicę ufundowali mieszkańcy w 1988 roku, w siedemdziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. Dzięki temu obiekt łączy w sobie funkcję miejskiej ozdoby, historycznego symbolu oraz miejsca pamięci. Fontanna znalazła się również na trasie Żywieckiego Szlaku Oręża Polskiego, utworzonego w 2023 roku. Jej znaczenie dla miasta podkreślono także w 2018 roku, kiedy Poczta Polska wydała z okazji 750-lecia Żywca okolicznościowy znaczek z wizerunkiem św. Floriana. Dzisiaj fontanna stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów Rynku, otoczonego zabytkowymi kamienicami i ratuszem. W niewielkiej odległości znajdują się również kamienna dzwonnica, konkatedra, Stary Zamek i Pałac Habsburgów, dzięki czemu jest naturalnym punktem spaceru po historycznym centrum Żywca.