Sierpień 2003 roku stał się ważnym momentem w najnowszej historii Góry Żar i Międzybrodzia Żywieckiego. To właśnie wtedy ruszyła realizacja inwestycji, która doprowadziła do powstania kolei linowo-terenowej oraz nowego zaplecza turystyczno-narciarskiego na południowym zboczu charakterystycznego szczytu Beskidu Małego. Jedną z zachowanych dat rozpoczęcia prac jest 12 sierpnia 2003 roku. Budowa postępowała bardzo szybko, a pod koniec tego samego roku kolej była już gotowa. Dziś trudno wyobrazić sobie Górę Żar bez charakterystycznych wagonów kursujących pomiędzy Międzybrodziem Żywieckim a rejonem szczytu.
(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});Sierpień 2003 roku rozpoczął nowy rozdział w historii Góry Żar
Budowa kolei na Górę Żar rozpoczęła się latem 2003 roku jako część większego przedsięwzięcia obejmującego stworzenie ośrodka turystyczno-narciarskiego w Międzybrodziu Żywieckim. Inwestycja nie ograniczała się do ułożenia torowiska i montażu urządzeń potrzebnych do prowadzenia wagonów. Od podstaw powstały również dwie stacje kolei, przygotowano trasę narciarską oraz infrastrukturę umożliwiającą jej sztuczne naśnieżanie i oświetlenie. Było to więc kompleksowe zagospodarowanie południowego zbocza Żaru pod nową funkcję turystyczną.
W źródłach zachowała się rozbieżność dotycząca dokładnego dnia rozpoczęcia prac. W niektórych opracowaniach pojawia się 12 sierpnia 2003 roku, inne wskazują 16 sierpnia, natomiast materiały gminy Czernichów podają 6 sierpnia. W oficjalnym kalendarium Polskich Kolei Linowych nie wskazano konkretnego dnia rozpoczęcia przedsięwzięcia. Pewne pozostaje natomiast, że zasadnicza realizacja inwestycji ruszyła w sierpniu 2003 roku, a jeszcze przed końcem tego samego roku kolej była już na etapie pozwalającym na jej uruchomienie.
Archiwalna prasa z 20 grudnia 2003 roku informowała już o uruchamianiu nowej kolei w Międzybrodziu Żywieckim. W oficjalnej historii PKL za datę uruchomienia całego nowego ośrodka turystyczno-narciarskiego przyjęto natomiast 14 lutego 2004 roku. Wtedy kolej została udostępniona turystom w ramach nowo powstałego kompleksu. Takie rozróżnienie pozwala uporządkować pozornie sprzeczne daty pojawiające się w materiałach dotyczących początków obiektu.
Budowa była stosunkowo szybkim przedsięwzięciem, szczególnie jeśli uwzględnić jej zakres. Powstała kolej o długości około 1300 metrów, pokonująca około 300 metrów różnicy wysokości. Jej dolna stacja została zlokalizowana na wysokości około 450 metrów n.p.m., a górna na wysokości około 750 metrów n.p.m. Wraz z uruchomieniem ośrodka południowe zbocze Żaru otrzymało zupełnie nową funkcję, która uzupełniła istniejące wcześniej związki tego miejsca z lotnictwem i energetyką.
Wagoniki z Gubałówki dostały drugie życie w Beskidzie Małym
Jednym z najbardziej interesujących elementów powstania kolei na Żar było wykorzystanie urządzeń związanych wcześniej z Gubałówką. Zakopiańska kolej linowo-terenowa przeszła w 2001 roku gruntowną przebudowę. Wymieniono jej technologię, a nowy system znacząco zwiększył możliwości przewozowe. Część elementów starszej infrastruktury mogła dzięki temu zostać wykorzystana przy realizacji inwestycji w Międzybrodziu Żywieckim.
Na Górę Żar trafiły przede wszystkim charakterystyczne żółte wagony, które wcześniej obsługiwały kolej na Gubałówkę. Przed ponownym wykorzystaniem zostały zmodernizowane. Prace objęły również napęd oraz elementy potrzebne do wykonania torowiska. Nowe były natomiast obie stacje kolei, które powstały bezpośrednio na potrzeby tworzonego ośrodka.
Każdy z wagonów mógł przewozić jednorazowo ponad sto osób. Historyczne dane PKL wskazują zdolność przewozową kolei na poziomie około 1100 osób na godzinę. Dzięki temu nowa infrastruktura od początku była projektowana nie jako niewielkie lokalne urządzenie, ale jako kolej zdolna obsługiwać znaczny ruch turystyczny.
Przeniesienie wagonów z Gubałówki nadało inwestycji dodatkowy wymiar historyczny. Tabor związany wcześniej z jednym z najstarszych i najbardziej znanych polskich ośrodków kolei górskich rozpoczął kolejny etap eksploatacji w Beskidzie Małym. Zamiast zostać całkowicie wycofany po modernizacji zakopiańskiej infrastruktury, został przystosowany do nowych warunków i wykorzystany w powstającym ośrodku na Żarze.
(adsbygoogle = window.adsbygoogle || []).push({});Zanim pojawiła się kolej, Żar był już ważnym miejscem na mapie Beskidów
Kolej linowo-terenowa była kolejną dużą inwestycją na górze, której znaczenie techniczne i sportowe zaczęło się rozwijać wiele dziesięcioleci wcześniej. Szczególne miejsce w historii Żaru zajmuje szybownictwo. Pierwsze próbne loty ze szczytu wykonywano jesienią 1935 roku, a w 1936 roku rozpoczęto budowę infrastruktury związanej ze szkoleniem pilotów. Rok później szkoła szybowcowa prowadziła już działalność.
W czasie II wojny światowej część infrastruktury była wykorzystywana przez okupanta, a wyposażenie szkoły zostało w znacznej części zniszczone. Odbudowę rozpoczęto już w pierwszych miesiącach 1945 roku. Oficjalne ponowne uruchomienie ośrodka nastąpiło 1 lipca tego samego roku. W następnych dekadach Żar rozwijał się jako jeden z istotnych polskich ośrodków szkolenia szybowcowego, związany między innymi z lotami żaglowymi i falowymi.
Z miejscem tym związani byli wybitni polscy piloci i szybownicy. W historii ośrodka pojawiają się nazwiska Tadeusza Góry, Stanisława Wielgusa, Adama Zientka czy, już współcześnie, wielokrotnego mistrza świata Sebastiana Kawy. Szybownictwo sprawiło, że Żar był rozpoznawalny w środowisku lotniczym na długo przed powstaniem współczesnego ośrodka turystycznego i kolei linowo-terenowej.
Kolejną wielką zmianę przyniosły lata 70. XX wieku. W latach 1971–1979 powstawała elektrownia szczytowo-pompowa Porąbka-Żar. Jednym z jej najważniejszych elementów stał się wykonany w szczytowej części góry górny zbiornik wodny. Elektrownia została uruchomiona w 1979 roku, wykorzystując jako dolny zbiornik Jezioro Międzybrodzkie. Budowa kompleksu energetycznego na trwałe zmieniła wygląd wierzchołka oraz charakterystyczną sylwetkę góry.
W rezultacie jeszcze przed rozpoczęciem inwestycji z 2003 roku Góra Żar była miejscem o nietypowym połączeniu funkcji. Na stosunkowo niewielkim obszarze rozwijało się szybownictwo, działała jedna z najważniejszych polskich elektrowni szczytowo-pompowych, a jednocześnie rosło znaczenie turystyczne całego rejonu Jeziora Międzybrodzkiego. Kolej linowo-terenowa stała się następnym etapem tego procesu.
Kolej na Górę Żar zmieniła znaczenie Międzybrodzia Żywieckiego
Uruchomienie kolei oznaczało przede wszystkim znaczne zwiększenie dostępności szczytowej części Góry Żar. Wcześniej miejsce kojarzone przede wszystkim z szybownictwem, elektrownią i górskimi trasami otrzymało infrastrukturę zdolną przewozić duże liczby pasażerów bezpośrednio z Międzybrodzia Żywieckiego w okolice szczytu.
Jednocześnie utworzenie trasy narciarskiej rozszerzyło funkcję całego kompleksu. Trasa o długości około 1600 metrów została poprowadzona wzdłuż kolei i wyposażona w system sztucznego naśnieżania oraz oświetlenie. Ośrodek od początku miał więc funkcjonować nie tylko jako letni cel wyjazdów turystycznych, lecz również jako zaplecze sportów zimowych. Kolej była podstawowym środkiem transportu obsługującym tę część inwestycji.
Rozwój infrastruktury nie zakończył się wraz z pierwszym sezonem działalności. W sierpniu 2005 roku na Górze Żar uruchomiono zjeżdżalnię letnią i przenośnik taśmowy, a w grudniu tego samego roku działalność rozpoczął wyciąg orczykowy. Ośrodek stopniowo poszerzał w ten sposób zakres funkcji rekreacyjnych, zachowując kolej linowo-terenową jako główny element łączący Międzybrodzie Żywieckie z górną częścią Żaru.
Po ponad dwóch dekadach od rozpoczęcia inwestycji kolej pozostaje jednym z najbardziej charakterystycznych elementów krajobrazu Góry Żar. Jej znaczenie wykracza jednak poza sam transport turystyczny. Jest częścią kolejnego etapu przemian miejsca, które w ciągu niespełna stu lat kilkakrotnie zmieniało swoją funkcję i sposób zagospodarowania: od ośrodka polskiego szybownictwa, przez wielką inwestycję energetyczną, po jeden z najważniejszych kompleksów turystycznych w tej części Beskidu Małego.
Historia kolei dobrze pokazuje również ciągłość wykorzystania istniejącej infrastruktury technicznej. Wagony związane wcześniej z Gubałówką znalazły zastosowanie w Międzybrodziu Żywieckim, obok obiektów szybowniczych i elektrowni budowanych w zupełnie innych okresach i w innych celach. Dzisiejszy charakter Góry Żar jest rezultatem właśnie tych kolejnych warstw rozwoju, a inwestycja rozpoczęta latem 2003 roku stała się jedną z najważniejszych zmian w jej najnowszej historii.
Źródła
- Polskie Koleje Linowe – „Historia PKL” i kalendarium PKL
- Polskie Koleje Linowe – oficjalna strona ośrodka Góra Żar
- Urząd Gminy Czernichów – materiały o kolei linowo-terenowej na Górze Żar
- Śląskie. Informacja Turystyczna Województwa Śląskiego – Góra Żar
- Śląskie. Informacja Turystyczna Województwa Śląskiego – Górska Szkoła Szybowcowa AP „Żar”
- Euroregion Beskydy – materiały turystyczne o Górze Żar i Międzybrodziu Żywieckim
- Dziennik Polski – archiwalny materiał „Kolejka na Żar” z 20 grudnia 2003 roku
