Po zmroku z beskidzkich lasów dobiegają teraz potężne, niskie odgłosy. Są na tyle charakterystyczne i donośne, że część turystów interpretuje je jako obecność niedźwiedzi. Grupa Beskidzka GOPR zwraca uwagę na takie zgłoszenia i wyjaśnia, że ich źródłem mogą być jelenie. W Beskidach trwa właśnie rykowisko – jeden z najbardziej niezwykłych okresów w rocznym cyklu życia tych zwierząt. Pod koniec września wchodzi ono w szczególnie intensywną fazę.
Turyści zgłaszają niedźwiedzie. W lesie słychać jednak jelenie
Ratownicy Grupy Beskidzkiej GOPR zwrócili uwagę na zgłoszenia otrzymywane od turystów przebywających w górach po zmroku. Wędrowcy informują, że słyszą w pobliżu niedźwiedzie. Czasami odgłosy sugerują im obecność jednego zwierzęcia, innym razem kilku.
Wyjaśnienie może być jednak zupełnie inne. W beskidzkich lasach trwa obecnie rykowisko jeleni, a głos dorosłego byka trudno porównać z dźwiękami, które zazwyczaj kojarzymy ze spokojnym lasem. Jest niski, głęboki i niezwykle donośny. W ciemności, gdy zwierzę pozostaje niewidoczne pomiędzy drzewami, taki odgłos może zrobić szczególnie duże wrażenie.
Rykowisko to okres godowy jelenia szlachetnego. Rozpoczyna się we wrześniu, a jego najbardziej intensywna część przypada zazwyczaj na drugą połowę miesiąca i początek października. W tym czasie samce, nazywane bykami, zaczynają donośnie oznajmiać swoją obecność.
Lasy Państwowe wskazują, że sprzyjają temu chłodne, pogodne i bezwietrzne noce. W takich warunkach ryk byka może być słyszany nawet z odległości kilku kilometrów.
To oznacza, że jeleń wcale nie musi znajdować się tuż obok turysty, choć odbierany w nocnej ciszy głos może sugerować coś zupełnie innego. Szczególnie intensywne odgłosy słychać wieczorem, nocą i nad ranem.
Rykowisko trwa obecnie również w Beskidach. We wrześniu odgłosy jeleni odnotowywane są m.in. w rejonie Babiej Góry, a także w Beskidzie Sądeckim i Niskim. W przypadku tych ostatnich pasm leśnicy i mieszkańcy słyszeli pierwsze byki już w pierwszej połowie miesiąca, wskazując, że kulminacja aktywności przypada na przełom września i października.
Nie jest to przy tym zwykłe nawoływanie. Głos jest jednym z narzędzi rywalizacji pomiędzy samcami.
Po co jelenie tak głośno ryczą? Rykowisko to walka o łanie
W czasie rykowiska najważniejszym zadaniem byka jest zdobycie i utrzymanie grupy samic, czyli chmary łań. Jednocześnie w tej samej okolicy mogą pojawiać się inni samcy zainteresowani przejęciem części grupy.
Zanim jednak dojdzie do fizycznego starcia, rozpoczyna się swoista próba sił.
Byki ryczą, informując pozostałe samce o swojej obecności. Po głosie rywale są w stanie oceniać przeciwnika. Znaczenie mają również sylwetka zwierzęcia, jego zapach oraz zachowanie. W wielu przypadkach taka demonstracja wystarcza i słabszy samiec rezygnuje z bezpośredniej konfrontacji.
Dopiero gdy spotkają się byki o zbliżonej sile, może dojść do walki. Zwierzęta zderzają się wtedy porożem i próbują przepchnąć przeciwnika. Choć właśnie takie pojedynki najbardziej kojarzą się z rykowiskiem, w rzeczywistości nie każda rywalizacja kończy się starciem.
Okres godowy jest dla samców wyjątkowo wymagający. Byk pilnujący chmary musi nie tylko kontrolować łanie, ale także reagować na obecność konkurentów. Lasy Państwowe wskazują, że podczas rykowiska samce mogą stracić nawet około 20 procent masy ciała.
Zmienia się również ich codzienne zachowanie. Jelenie są znacznie bardziej skupione na rywalizacji i rozrodzie, a las w miejscach rykowiska może przez wiele godzin rozbrzmiewać głosami kolejnych samców.
Najwięcej można usłyszeć po zapadnięciu zmroku oraz przed świtem. Niekiedy odpowiada sobie kilka byków znajdujących się w różnych częściach kompleksu leśnego. Dla osoby, która nie zna tych odgłosów i słyszy je pierwszy raz podczas nocnej wędrówki, efekt może być zaskakujący. Stąd mogą brać się także zgłoszenia, o których informują beskidzcy ratownicy.
Rykowisko jest jednocześnie okresem, w którym dzikim zwierzętom szczególnie warto zapewnić spokój. Nie należy schodzić ze szlaku po to, aby odnaleźć ryczącego jelenia, podchodzić do niego dla zdjęcia ani próbować sprowokować zwierzęcia do kolejnych odgłosów. Lasy Państwowe zalecają obserwowanie jeleni z bezpiecznej odległości. Dorosły byk jest dużym i silnym zwierzęciem, a podczas okresu godowego jego zachowanie może różnić się od tego obserwowanego przez większą część roku.
Nie trzeba zresztą zobaczyć jelenia, aby doświadczyć rykowiska. Jego najbardziej charakterystyczną częścią jest właśnie dźwięk. W chłodny, spokojny wrześniowy wieczór potężne głosy mogą być słyszane daleko od miejsca, w którym znajdują się zwierzęta.
W najbliższym czasie podobnych odgłosów w Beskidach można spodziewać się nadal. Rykowisko zwykle trwa do pierwszej części października, choć jego przebieg zależy również od pogody. Silniejszy wiatr i intensywne opady mogą ograniczyć aktywność głosową zwierząt, natomiast chłodne i spokojne noce jej sprzyjają.
Dlatego gdy podczas wieczornej lub porannej wędrówki z głębi lasu dobiegnie niski, przeciągły i potężny ryk, nie musi oznaczać to obecności niedźwiedzia. O tej porze roku bardzo prawdopodobne jest, że gdzieś pomiędzy drzewami trwa właśnie rywalizacja byków jelenia.
