Odkrywaj Beskidy
Katalog miejscPowiat Żywiecki

Ruiny pieca wapienniczego pod Grojcem w Żywcu

BeskidInfo.plOstatnia aktualizacja:
RodzajObiekt przemysłowy
MiejscowośćŻywiec
CharakterHistoryczny

Ruiny pieca wapienniczego pod Grojcem to jeden z ciekawszych zabytków techniki zachowanych na terenie Żywca. Znajdują się na północno-wschodnich zboczach masywu Grojca, nad dzielnicą Sporysz, w pobliżu drogi prowadzącej w kierunku Średniego Grojca. Dawny piec, nazywany również wapiennikiem, powstał w okresie międzywojennym i pozostawał w użyciu jeszcze w latach 80. XX wieku. Służył do wypalania wapienia, z którego otrzymywano surowiec wykorzystywany przede wszystkim w budownictwie. Jego lokalizacja była ściśle związana z budową geologiczną Grojca, gdzie występują warstwy wapieni cieszyńskich. Skały te od dawna stanowiły cenny materiał dla miejscowej ludności, a ich wydobywanie i przetwarzanie było jedną z form działalności gospodarczej prowadzonej na zboczach wzgórza. W całej Kotlinie Żywieckiej zachowało się zaledwie kilka podobnych pieców, dlatego wapiennik w Sporyszu jest interesującym świadectwem dawnego przemysłu.

Produkcja wapna rozpoczynała się w niewielkich kamieniołomach rozrzuconych na północnych zboczach Grojca. Wydobywane tam skały wapienne przewożono w pobliże pieca, a następnie sortowano i przygotowywano do wypalania. Surowiec umieszczano w górnej części wapiennika, układając go warstwami na przemian z opałem. Początkowo wykorzystywano przede wszystkim drewno bukowe, które z czasem zastąpiono również węglem kamiennym. Pod wpływem wysokiej temperatury wapień ulegał przemianie chemicznej, w wyniku której powstawał tlenek wapnia, nazywany wapnem palonym. Gotowy produkt wydobywano przez otwór znajdujący się w dolnej części konstrukcji. Następnie poddawano go procesowi gaszenia poprzez kontakt z wodą, uzyskując wapno gaszone, powszechnie stosowane jako składnik zapraw murarskich. Nawet pozostały po wypalaniu popiół znajdował zastosowanie w gospodarstwach rolnych jako nawóz. Cały proces wymagał dużego nakładu pracy, od wydobywania kamienia aż po przygotowanie gotowego materiału budowlanego.

Do dzisiaj zachowała się znaczna część kamiennej konstrukcji dawnego wapiennika, która pozwala wyobrazić sobie jego pierwotną wielkość i sposób działania. Masywne ściany z kamienia tworzą charakterystyczną budowlę, częściowo otoczoną drzewami i krzewami. W bezpośrednim sąsiedztwie ustawiono tablicę edukacyjną przedstawiającą historię pieca oraz proces wypalania wapna. Interesujące jest również samo otoczenie zabytku. Podczas spaceru po tej części Grojca można zauważyć liczne nierówności terenu, zagłębienia i ślady dawnych wyrobisk. Nie wszystkie te formy powstały w sposób naturalny. Część z nich jest pozostałością niewielkich kamieniołomów, w których przez dziesięciolecia pozyskiwano wapień. Po zakończeniu wydobycia teren stopniowo zarastał roślinnością, przez co dawne miejsca eksploatacji stały się mniej widoczne. Ruiny pieca przypominają dziś, że Grojec był nie tylko miejscem wypasu zwierząt i spacerów, ale również obszarem wykorzystywanym do pozyskiwania surowców mineralnych.

Obecnie ruiny pieca wapienniczego są jednym z przystanków ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej „Wzgórze Grojec”, prowadzącej przez najciekawsze przyrodniczo i historycznie fragmenty masywu. Trasę przygotowano tak, aby pokazać związki pomiędzy budową geologiczną góry, występującą tutaj roślinnością oraz dawną działalnością człowieka. Oprócz wapiennika można na niej zobaczyć pozostałości kamieniołomów, murawy kserotermiczne oraz punkty widokowe na pobliskich wzniesieniach. Do samego pieca można dotrzeć podczas krótszego spaceru od strony Sporysza lub amfiteatru „Pod Grojcem”, bez konieczności zdobywania wszystkich trzech wierzchołków masywu. Osoby planujące dłuższą wycieczkę mogą kontynuować wędrówkę w kierunku Średniego Grojca, gdzie znajduje się charakterystyczny Krzyż Papieski i rozległy punkt widokowy na Żywiec oraz otaczające go góry. Wapiennik jest szczególnie ciekawym przystankiem dla osób interesujących się historią techniki, geologią i mniej znanymi zabytkami Żywiecczyzny.

Jak dotrzeć

Lokalizacja