Rezerwat przyrody Grapa to jeden z najcenniejszych obszarów przyrodniczych Żywca, położony w dzielnicy Sporysz, zaledwie kilka kilometrów od historycznego centrum miasta. Obejmuje fragment naturalnych lasów liściastych charakterystycznych dla Kotliny Żywieckiej, które zachowały się pomimo postępującej urbanizacji okolicznych terenów. Rezerwat utworzono w 1996 roku, obejmując ochroną obszar o powierzchni 23,23 hektara. Rozciąga się na zboczach wznoszących się ponad potokami Młynówka i Okiel, na wysokości od około 370 do 430 m n.p.m. Jego teren jest urozmaicony, z licznymi zagłębieniami, niewielkimi wąwozami i stromymi fragmentami stoków. Choć Grapa znajduje się w granicach miasta, panuje tutaj zupełnie inna atmosfera niż na pobliskich ulicach Sporysza. Wysokie drzewa, gęsta roślinność i naturalny charakter lasu sprawiają, że miejsce przypomina znacznie bardziej oddalone od zabudowań tereny leśne. To jeden z tych zakątków Żywca, w których najważniejszą atrakcją pozostaje sama przyroda.
Największą wartością rezerwatu są zachowane zbiorowiska leśne, przede wszystkim grąd subkontynentalny oraz łęg jesionowy z jarzmianką większą. Grąd zajmuje znaczną część chronionego obszaru, a jego drzewostan tworzą głównie graby, dęby szypułkowe i lipy drobnolistne, z domieszką buków, klonów, jaworów i jesionów. W wilgotniejszych fragmentach rezerwatu występuje łęg jesionowy, związany z terenami pozostającymi pod wpływem wód przepływających pobliskimi potokami. Grapa wyróżnia się również niezwykle bogatą roślinnością. Stwierdzono tutaj występowanie około 160 gatunków roślin naczyniowych, 70 gatunków mchów oraz 11 gatunków wątrobowców. Wśród szczególnie cennych roślin znajdują się parzydło leśne, wawrzynek wilczełyko, skrzyp olbrzymi oraz kukułka Fuchsa, należąca do rodziny storczykowatych. Bogate runo leśne zmienia swój wygląd w ciągu roku. Wiosną pojawia się świeża zieleń i rozwijają się rośliny charakterystyczne dla lasów liściastych, natomiast jesienią uwagę przyciągają złote i brązowe korony drzew oraz warstwa opadłych liści.
Historia Grapy jako atrakcji turystycznej jest wyjątkowa, ponieważ przez niemal trzydzieści lat od utworzenia rezerwatu obowiązywał formalny zakaz poruszania się po jego terenie. Pomimo istnienia ścieżek spacerowych nie wyznaczono wówczas legalnych tras udostępnionych odwiedzającym. Problem wynikał przede wszystkim ze skomplikowanych stosunków własnościowych, które utrudniały ustalenie zasad korzystania z chronionego lasu. Przełom nastąpił w 2025 roku. Po podpisaniu porozumienia pomiędzy Regionalną Dyrekcją Ochrony Środowiska w Katowicach, Nadleśnictwem Jeleśnia oraz Miastem Żywiec możliwe stało się oficjalne udostępnienie rezerwatu turystom. Zarządzenie z 12 września 2025 roku wyznaczyło trzy trasy przeznaczone do ruchu pieszego: zielony szlak turystyczny, przyrodniczą ścieżkę dydaktyczną oraz ścieżkę łączącą ulicę Folwark z ulicą Cichą. Było to ważne wydarzenie dla mieszkańców Żywca, którzy zyskali możliwość legalnego poznawania przyrody rezerwatu bez naruszania zasad jego ochrony.
Obecnie Grapa jest interesującym miejscem na spokojny spacer i poznawanie przyrody Kotliny Żywieckiej. Wyznaczone ścieżki pozwalają zobaczyć różne fragmenty lasu, od miejsc z wysokimi drzewami liściastymi po bardziej wilgotne obniżenia terenu i niewielkie wąwozy. Szczególnie ciekawa jest ścieżka przyrodniczo-dydaktyczna, przygotowana z myślą o poznawaniu miejscowych zbiorowisk roślinnych i naturalnych procesów zachodzących w lesie. Przez rezerwat przebiega także trasa związana z pieszymi szlakami spacerowymi Żywca, dzięki czemu jego odwiedzenie można połączyć z dłuższą wędrówką po mieście i okolicach Sporysza. Nie jest to jednak zwykły park miejski, po którym można spacerować dowolnymi drogami. Grapa pozostaje obszarem objętym ochroną ścisłą, a ruch pieszy jest możliwy wyłącznie na oficjalnie udostępnionych trasach. Takie rozwiązanie pozwala chronić cenne rośliny i naturalne siedliska, jednocześnie dając mieszkańcom i turystom możliwość poznania jednego z najbardziej wartościowych przyrodniczo miejsc na terenie Żywca.


Obiekt przemysłowy
Kościół
Pomnik
Obiekt kulturalny
Mini zoo
Teren rekreacyjny