Na zaporze Porąbka zakończyły się dwa specjalistyczne zadania remontowe prowadzone w miejscach, których na co dzień nie widać. Roboty wykonywano zarówno głęboko w skalnym podłożu prawego przyczółka, jak i pod powierzchnią wody przy urządzeniach dennych. W czwartek, 13 sierpnia, na obiekcie odbył się briefing prasowy poświęcony zakończonej inwestycji. Dokumentacja zamówień pozwala dokładnie odtworzyć zakres, terminy i rzeczywistą wartość wykonanych prac.
Ponad kilometr wierceń w podłożu zapory. Prace zakończono w terminie
Jednym z najważniejszych tegorocznych zadań był kolejny etap remontu przesłony przeciwfiltracyjnej na prawym przyczółku zapory. Jej zadaniem jest ograniczenie niepożądanej filtracji wody przez skalne podłoże oraz w rejonie, w którym prawe sekcje przyczółkowe betonowej konstrukcji stykają się z górotworem fliszowym.
Roboty objęły drugi odcinek przesłony. Z poziomu korony zapory, na fragmencie o długości 17,6 metra prowadzącym w kierunku podstawy zbocza doliny, wykonano 34 pionowe otwory o średnicy 100 mm. Każdy miał przeciętnie od 30 do 34 metrów głębokości. Łączna długość wykonanych otworów wyniosła 1088 metrów. Powstały dwa rzędy otworów zasadniczych oraz dodatkowy rząd przeznaczony do doszczelniania i kontroli. Wykonano również 34 rury konduktorowe oraz iniekcję na całej długości 1088 metrów.
To kontynuacja prac rozpoczętych kilka lat wcześniej. Pierwszy etap wykonania przesłony na prawym przyczółku rozpoczął się w 2022 roku. Jego celem także było uszczelnienie podłoża i ograniczenie nadmiernej filtracji w zasięgu korpusu zapory. Wartość tamtych robót wyniosła 3 429 578,25 zł.
Umowę na tegoroczne roboty podpisano 15 kwietnia. Wykonawcą została firma Soley z Balic, a na realizację przewidziano 90 dni. Z dokumentacji opublikowanej po zakończeniu inwestycji wynika, że prace zostały wykonane 20 lipca 2026 roku, w pierwotnie ustalonym terminie i bez zmian w umowie. Za faktycznie zrealizowany zakres wypłacono 3 175 791,12 zł.
W tym miejscu istotne jest rozróżnienie zakresu planowanego od rzeczywiście wykonanego. Postępowanie nazwano remontem przesłony „etap II i III”, a maksymalna wartość umowy uwzględniającej również prawo opcji wynosiła blisko 8 mln zł. Dokument końcowy jednoznacznie wskazuje jednak, że zrealizowano zakres podstawowy, czyli odcinek II, bez uruchomienia opcji obejmującej odcinek III.
Planowany jako opcja trzeci odcinek jest znacznie bardziej rozbudowany. Dokumentacja zakłada układ otworów prowadzonych wachlarzowo pod zboczem: 42 otwory zasadnicze o przeciętnej długości około 30 metrów, osiem doszczelniających, 50 rur konduktorowych i trzy piezometry. Łączna długość otworów miała wynieść 1640 metrów. Ten zakres nie wszedł jednak do zakończonych właśnie robót.
Drugą częścią inwestycji był remont urządzeń i uszczelnień dennych. To właśnie tutaj znaczną część robót trzeba było prowadzić pod wodą. Wody Polskie jeszcze przed rozpoczęciem zadania informowały, że prace będą wykonywane przy zachowaniu ciągłości funkcjonowania zbiornika, a dla nurków w rejonie urządzeń montowane będą specjalne klatki bezpieczeństwa.
Zakres był znacznie szerszy niż sama wymiana uszczelnień. Najpierw należało tymczasowo doszczelnić zasuwę płaską, sprawdzić i naprawić krawędzie zamknięcia segmentowego oraz usunąć ubytki kawitacyjne w betonach. Przewidziano też kontrolę szczelności, odmulenie dna przed wlotami do spustów dennych oraz demontaż zasuwy wraz z elementami jej napędu.
Remont objął następnie progi i prowadnice zasuwy. Regeneracji poddano boczne i górne uszczelnienia wykonane z brązu, zabezpieczono antykorozyjnie zasuwę i jej elementy napędowe, a dotychczasowe dolne uszczelnienia dębowe zastąpiono uszczelnieniami kompozytowo-gumowymi wzmacnianymi stalowymi profilami. Po ponownym montażu urządzenia przeprowadzono próby ruchowe, najpierw bez obciążenia, a później w cyklu odpowiadającym normalnej eksploatacji.
Przy udziale ekipy nurkowej prowadzono również prace przy zaworze nawadniającym o średnicy 500 mm. Zadanie obejmowało jego demontaż i ponowny montaż, dostawę nowego zaworu, wykonanie nowego wału przegubowego łączącego urządzenie z napędem oraz przegląd napędu elektromechanicznego.
Umowę na tę część remontu zawarto 16 kwietnia, również z firmą Soley. Jej wartość wyniosła 1 482 273 zł. Także te roboty zakończono 20 lipca, w przewidzianym 90-dniowym terminie. Dokumentacja zamówienia potwierdza wykonanie prac bez zmian w umowie i za pełną kwotę 1 482 273 zł.
Oznacza to, że dwa faktycznie wykonane w tym roku zadania przy samej zaporze Porąbka kosztowały łącznie 4 658 064,12 zł.
90-letnia zapora jest jednym z kluczowych elementów Kaskady Soły
Tegoroczne prace są częścią większego programu remontowego prowadzonego na obiektach Kaskady Soły. W kwietniu Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Krakowie informował o podpisaniu umów dotyczących zapory Porąbka oraz jazu Czaniec. Pakiet obejmował remont przesłony przeciwfiltracyjnej i urządzeń dennych w Porąbce oraz naprawę elementów żelbetowych jazu w Czańcu. Wartość zapowiadanych wówczas zadań przekraczała łącznie 8,5 mln zł.
Zapora Porąbka ma szczególne znaczenie również ze względu na swój wiek. Zbiornik powstawał w latach 1921–1936, a betonowa zapora typu ciężkiego ma około 260 metrów długości i 38 metrów wysokości. Konstrukcję ulokowano w naturalnym przewężeniu doliny Soły, wykorzystując warunki geologiczne przełomu rzeki przez Beskid Mały.
W 2026 roku obiekt obchodzi 90-lecie funkcjonowania. Wody Polskie określają zaporę jako największą inwestycję hydrotechniczną zrealizowaną w okresie II Rzeczypospolitej i jeden z najważniejszych tego typu obiektów w kraju. Oficjalne jubileuszowe uroczystości zaplanowano na 12 września.
Porąbka jest środkowym elementem systemu trzech zbiorników utworzonych na Sole. Kaskadę tworzą Jezioro Żywieckie, czyli zbiornik Tresna, następnie Jezioro Międzybrodzkie ze zbiornikiem i zaporą Porąbka oraz położone niżej Jezioro Czanieckie pełniące funkcję zbiornika wyrównawczego.
Znaczenie całego układu nie ogranicza się do retencji. Kaskada umożliwia regulowanie przepływów Soły, ograniczanie kulminacji wezbrań, utrzymywanie przepływu biologicznego i zapewnianie zasobów wykorzystywanych do zaopatrzenia w wodę. Obiekty są również związane z produkcją energii elektrycznej. Dlatego prowadzone na zaporze remonty dotyczą elementów, które w dużej części pozostają niewidoczne z zewnątrz, ale odpowiadają za szczelność, sprawność urządzeń i możliwość dalszej bezpiecznej eksploatacji całego obiektu.
