Środa, 12 sierpnia, przyniesie dwa z najciekawszych zjawisk astronomicznych tego lata. Wieczorem w całej Polsce będzie widoczne częściowe zaćmienie Słońca, a zaledwie kilka godzin później rozpocznie się najważniejsza noc Perseidów. W Bielsku-Białej i na Żywiecczyźnie Księżyc zasłoni blisko 79 proc. tarczy słonecznej, natomiast nocne obserwacje meteorów będą miały w tym roku dodatkową przewagę – na niebie nie będzie przeszkadzał jasny Księżyc.
Zaćmienie Słońca 12 sierpnia. W Bielsku-Białej i na Żywiecczyźnie zakryte zostanie prawie 80 proc. tarczy
Zaćmienie rozpocznie się w środę wieczorem i będzie widoczne z całej Polski jako zaćmienie częściowe. Pas całkowitego zaćmienia przebiegnie znacznie dalej na zachód – m.in. przez Grenlandię, Islandię i Hiszpanię. Z Polski całkowitej fazy nie zobaczymy.
Na południu województwa śląskiego zjawisko będzie jednak bardzo wyraźne. W Bielsku-Białej i na Żywiecczyźnie początek zaćmienia nastąpi około godz. 19:18, a maksimum około godz. 20:03. Magnituda wyniesie około 0,83, a Księżyc zakryje blisko 79 proc. powierzchni widocznej tarczy Słońca.
Najbardziej charakterystyczny będzie moment maksimum. W Bielsku-Białej przypadnie on praktycznie w chwili zachodu Słońca. Oznacza to, że mocno przesłonięta tarcza znajdzie się bardzo nisko nad zachodnim horyzontem.
W Beskidach ma to szczególne znaczenie. Góry mogą zasłonić Słońce wcześniej niż wynikałoby to z astronomicznej godziny zachodu, dlatego do obserwacji potrzebne będzie miejsce z możliwie otwartym widokiem w kierunku zachodnim i północno-zachodnim.
Skala zaćmienia nie będzie jednak jednakowa w całej Polsce. Im dalej na północ i zachód, tym faza będzie na ogół większa. Dla porównania w Krakowie prognozowane zakrycie wynosi około 64 proc., natomiast w Gdańsku ponad 82 proc.
Zaćmienia nie wolno obserwować bez odpowiedniej ochrony wzroku. Zwykłe okulary przeciwsłoneczne nie zapewniają bezpieczeństwa. Do bezpośredniego patrzenia na Słońce potrzebne są specjalne filtry lub okulary przeznaczone do obserwacji Słońca, spełniające normę ISO 12312-2. W przypadku aparatów, lornetek i teleskopów filtr musi znajdować się przed układem optycznym.
Po zaćmieniu przyjdzie noc Perseidów. Księżyc nie będzie przeszkadzał
Kilka godzin po zachodzie Słońca uwaga obserwatorów przeniesie się z zachodniego horyzontu na całe nocne niebo. Noc z 12 na 13 sierpnia przyniesie maksimum aktywności Perseidów, jednego z najbardziej znanych rojów meteorów.
International Meteor Organization podaje, że Perseidy są aktywne od 17 lipca do 24 sierpnia. Główne maksimum w 2026 roku przewidywane jest 13 sierpnia pomiędzy godz. 2:00 a 4:00 UTC, czyli między 4:00 a 6:00 czasu polskiego. Podwyższona aktywność będzie jednak występowała przez znacznie dłuższy okres, dlatego meteory warto obserwować przez całą noc z 12 na 13 sierpnia.
Warunki w tym roku będą wyjątkowo korzystne ze względu na Księżyc. Nów przypada dokładnie 12 sierpnia około godz. 19:36, czyli jeszcze podczas trwania wieczornego zaćmienia. W nocy światło Księżyca nie będzie więc rozjaśniało nieba i utrudniało dostrzeżenia słabszych meteorów.
Dla Perseidów podawany jest wskaźnik ZHR na poziomie około 100 meteorów na godzinę. Nie oznacza to jednak, że każdy obserwator zobaczy sto „spadających gwiazd” w ciągu 60 minut. ZHR opisuje teoretyczną aktywność roju w idealnych warunkach – przy bardzo ciemnym niebie, bez chmur i z odpowiednio wysoko położonym radiantem. Rzeczywista liczba dostrzeżonych meteorów będzie mniejsza i będzie zależała przede wszystkim od miejsca obserwacji oraz zachmurzenia.
Perseidy są związane z kometą 109P/Swift-Tuttle. Ziemia każdego roku przecina pozostawiony przez nią strumień drobin. Gdy cząstki wpadają w atmosferę z prędkością około 59 km/s, powstają jasne smugi obserwowane jako meteory.
Do oglądania Perseidów nie potrzeba teleskopu ani lornetki. Najlepsze będzie ciemne miejsce z szerokim widokiem na niebo, z dala od intensywnego oświetlenia ulicznego. Nie trzeba również patrzeć bezpośrednio w stronę gwiazdozbioru Perseusza – meteory mogą pojawiać się w różnych częściach nieba.
Jeżeli pogoda pozwoli, 12 sierpnia najpierw około godz. 19:20 rozpocznie się obserwacja zaćmienia Słońca, a po zapadnięciu ciemności rozpocznie się najlepsza noc tegorocznych Perseidów. O tym, czy oba zjawiska będą dobrze widoczne, zdecyduje przede wszystkim zachmurzenie.
