Zapora Tresna

Zapora Tresna to jedna z najważniejszych budowli hydrotechnicznych na Żywiecczyźnie, położona na rzece Sole, u północnego krańca Jeziora Żywieckiego. Konstrukcja znajduje się w miejscowości Tresna, w malowniczym otoczeniu zalesionych wzniesień Beskidu Małego. Ma około 310 metrów długości i osiąga maksymalną wysokość 39 metrów nad dnem doliny. W przeciwieństwie do betonowej Zapory Porąbka została wykonana jako budowla ziemno-narzutowa, wykorzystująca przede wszystkim miejscowy żwir, otoczaki i kamień. Jej korona stanowi jednocześnie przeprawę drogową, z której można podziwiać Jezioro Żywieckie oraz dolinę Soły rozciągającą się poniżej zapory. To charakterystyczny punkt na trasie pomiędzy Żywcem a Międzybrodziem Bialskim, przyciągający zarówno miłośników techniki, jak i turystów szukających ciekawych widoków.

Historia budowy zapory wiąże się z koniecznością ograniczenia zagrożenia powodziowego w dolinie Soły. Szczególnie ważnym impulsem była katastrofalna powódź z czerwca 1958 roku, po której przyspieszono przygotowania do realizacji inwestycji. Prace rozpoczęto pod koniec lat 50., a zasadniczą budowę prowadzono w latach 60. XX wieku. Wstępna eksploatacja zbiornika rozpoczęła się w 1966 roku, natomiast pełne zakończenie inwestycji i oddanie jej do eksploatacji nastąpiło w 1967 roku. Powstanie zapory całkowicie zmieniło krajobraz okolicy. W wyniku spiętrzenia wód Soły utworzono Jezioro Żywieckie, a pod wodą znalazły się tereny dawnego Zadziela, Starego Żywca oraz części Zarzecza i Tresnej. Budowa wymagała przesiedlenia mieszkańców i likwidacji licznych zabudowań, przez co historia zbiornika jest również ważną częścią dziejów lokalnej społeczności.

Zapora składa się z masywnego korpusu ziemnego uszczelnionego glinianym rdzeniem, który ogranicza przenikanie wody przez konstrukcję. Jej zbocza zabezpieczono odpowiednimi umocnieniami, a cały obiekt wyposażono w system urządzeń służących do kontrolowania przepływu Soły. Po wschodniej stronie znajduje się przelew powierzchniowy umożliwiający odprowadzanie nadmiaru wody ze zbiornika. W pobliżu pracuje również Elektrownia Wodna Tresna o mocy 21 MW, wykorzystująca energię spiętrzonej rzeki do produkcji prądu. Zapora jest najwyżej położonym elementem Kaskady Soły, obejmującej także zbiorniki Porąbka i Czaniec. Jej podstawową funkcją pozostaje ochrona przeciwpowodziowa i magazynowanie wody, natomiast utworzone dzięki niej jezioro stało się jednym z najważniejszych miejsc rekreacyjnych regionu.

Największą atrakcją turystyczną jest spacer koroną zapory, skąd otwiera się szeroka panorama Jeziora Żywieckiego i otaczających je gór. Po przeciwnej stronie można zobaczyć koryto Soły, zabudowania Czernichowa oraz urządzenia elektrowni wodnej. Sama budowla prezentuje się szczególnie interesująco z nieco większej odległości, kiedy dobrze widoczny jest jej rozległy korpus oddzielający jezioro od doliny rzeki. Przez koronę przebiega droga wojewódzka nr 948, a wydzielony chodnik umożliwia pieszym przejście na drugą stronę. W sąsiedztwie zapory znajdują się przystanie, wypożyczalnie sprzętu wodnego i punkty gastronomiczne, dlatego zwiedzanie można połączyć z wypoczynkiem nad Jeziorem Żywieckim. Zapora Tresna jest także dogodnym punktem krótkiego postoju podczas podróży przez Beskid Mały, pozwalającym zobaczyć jednocześnie interesującą konstrukcję techniczną i charakterystyczny krajobraz doliny Soły.