Bielsko-Biała tworzy rozbudowany system, który ma pomóc w zarządzaniu miejską zielenią i dostosowywaniu miasta do skutków zmian klimatu. W ramach projektu Mapa Drzew prowadzone są pomiary z samolotu, badania terenowe i szczegółowa inwentaryzacja zieleni. Docelowo tysiące drzew zostaną opisane w miejskiej bazie danych, a część z nich otrzyma indywidualne numery identyfikacyjne.
Miasto zeskanowane z powietrza. Kamery sprawdziły drzewa i temperaturę powierzchni
Projekt na zlecenie miasta Bielska-Białej realizuje firma MGGP Aero. Mapa Drzew ma połączyć dwie funkcje: wspierać działania związane z adaptacją miasta do zmian klimatu przy wykorzystaniu rozwiązań opartych na przyrodzie oraz ułatwiać bieżące zarządzanie miejską zielenią.
Podstawą systemu będą zarówno dane pozyskiwane z powietrza, jak i informacje zbierane bezpośrednio w terenie przez specjalistów.
15 sierpnia nad Bielskiem-Białą przez około 3,5 godziny wykonywane były specjalistyczne loty pomiarowe. Na pokładzie samolotu jednocześnie pracowały trzy urządzenia: lotniczy skaner laserowy, kamera hiperspektralna oraz kamera termalna.
Skaner laserowy pozwala stworzyć dokładny, trójwymiarowy obraz miasta, obejmujący m.in. ukształtowanie terenu, wysokość drzew oraz strukturę ich koron. Z kolei kamera hiperspektralna rejestruje odbicie światła w wielu wąskich zakresach niewidocznych dla ludzkiego oka. Na podstawie takich danych możliwe jest rozpoznawanie gatunków drzew oraz ocena ich kondycji.
Trzecim elementem pomiarów była kamera termalna, dzięki której można określić temperaturę poszczególnych powierzchni w mieście. Badanie przeprowadzono nie tylko w ciągu dnia. Pomiar termalny został powtórzony również w nocy z 15 na 16 sierpnia.
Porównanie danych dziennych i nocnych umożliwi wskazanie miejsc, które szczególnie intensywnie gromadzą ciepło i długo oddają je po zachodzie słońca. W ten sposób można określić obszary występowania miejskich wysp ciepła, a jednocześnie sprawdzić, gdzie roślinność oraz woda skutecznie obniżają temperaturę otoczenia. Informacje mają być wykorzystywane przy planowaniu działań związanych z adaptacją Bielska-Białej do zmian klimatu.
Równocześnie w różnych częściach miasta prowadzone są dwie kampanie terenowe. Pierwsza dotyczy drzew i krzewów. Specjaliści mają szczegółowo scharakteryzować co najmniej 6 tys. takich roślin. Dla każdego badanego egzemplarza ustalana jest dokładna lokalizacja, gatunek i odmiana, wykonywany jest pomiar obwodu pnia, ocena stanu zdrowotnego oraz dokumentacja fotograficzna.
Druga kampania obejmuje rozpoznawanie zbiorowisk roślinnych oraz gatunków inwazyjnych występujących na terenie Bielska-Białej. Dendrolodzy i botanicy pracują m.in. przy ulicach, w parkach, na skwerach i osiedlach. Zespoły poruszają się po terenach ogólnodostępnych, są wyposażone w kamizelki odblaskowe oraz identyfikatory.
Dane zbierane bezpośrednio w terenie będą wykorzystywane jako materiał wzorcowy dla algorytmów Machine Learning analizujących informacje pochodzące z lotniczych pomiarów teledetekcyjnych.
Komputer musi bowiem zostać nauczony, jak w danych pozyskanych z powietrza rozpoznać m.in. lipę, klon czy dąb, czym różni się obraz zdrowego drzewa od osłabionego oraz w jaki sposób identyfikować skupiska roślinności inwazyjnej. Pomiary terenowe pozwolą trenować i weryfikować te algorytmy.
Efektem mają być obejmujące całe miasto mapy gatunków i kondycji drzew, mapa zbiorowisk roślinnych oraz informacje wskazujące miejsca występowania gatunków inwazyjnych.
10 tysięcy drzew trafi do szczegółowej ewidencji. Na pniach pojawią się specjalne tabliczki
Kolejnym etapem tworzenia Mapy Drzew będzie szczegółowa inwentaryzacja 10 tys. drzew w wybranych częściach Bielska-Białej. Prace mają rozpocząć się na przełomie września i października 2026 roku, a w pierwszej kolejności obejmą pomniki przyrody.
Dwuosobowe zespoły dendrologów będą korzystały z precyzyjnych odbiorników GPS, wysokościomierzy i taśm mierniczych. Dla każdego drzewa określone zostaną m.in. gatunek, obwód pnia, wysokość, szerokość i stan korony. Powstanie również dokumentacja fotograficzna.
Widocznym dla mieszkańców elementem prac będzie oznaczanie zinwentaryzowanych drzew specjalnymi tabliczkami, czyli arbotagami. Każdy taki znacznik będzie zawierał unikalny numer identyfikacyjny pozwalający jednoznacznie połączyć konkretne drzewo z jego kartoteką znajdującą się w miejskiej bazie danych.
W przypadku starszych drzew tabliczki będą mocowane za pomocą specjalnych szpilek arborystycznych, umieszczanych płytko w pniu, zazwyczaj na głębokość około 2,5 cm. Jest to metoda stosowana w arborystyce i, jak zapewniają realizatorzy projektu, nie wpływa negatywnie na kondycję drzew.
Inaczej będą oznaczane młode egzemplarze o cienkich pniach. W takich przypadkach tabliczki nie będą nabijane. Arbotagi zostaną zawieszone na gałęziach przy pomocy luźnych opasek pozostawiających zapas na dalszy przyrost drzewa.
Oznaczenia mają być umieszczane na wysokości około 2,5–2,8 metra. Dzięki temu znajdą się poza bezpośrednim zasięgiem rąk, co ma ograniczyć ryzyko ich uszkodzenia oraz zapewnić bezpieczeństwo osobom korzystającym z terenów zielonych.
Informacje uzyskane podczas inwentaryzacji zasilą bazę drzew zarządzanych przez Urząd Miejski w Bielsku-Białej. Zebrane dane zostaną również wykorzystane do obliczenia tzw. usług ekosystemowych świadczonych przez miejską zieleń.
Pozwoli to określić w konkretnych wartościach, jaką rolę drzewa odgrywają m.in. w zapewnianiu cienia, obniżaniu temperatury, zatrzymywaniu wody opadowej oraz poprawie jakości powietrza.
Projekt Mapa Drzew realizowany jest w ramach programu Fundusze Europejskie dla Śląskiego 2021–2027, przy wsparciu Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego. Przedsięwzięcie jest prowadzone w ramach priorytetu FESL.01.00 „Fundusze Europejskie na inteligentny rozwój” oraz działania FESL.01.04 „Cyfryzacja administracji publicznej”.
