Wigilijne gotowanie da się rozłożyć na cały ostatni tydzień przed świętami, jeśli najpierw przygotuje się potrawy, które znoszą mrożenie, potem te, które zyskują na kilkudniowym leżakowaniu, a na ostatnie dwa dni zostawi tylko ryby, sałatki i to, co musi być świeże. Pierogi i uszka można ulepić i zamrozić kilka dni wcześniej, zakwas na barszcz nastawić na początku tygodnia, a kapustę z grzybami ugotować wcześniej i tylko odgrzać. Przy takim porządku zamiast trzech dni ciągłego stania przy kuchence zostają krótsze wieczory pracy i spokojniejszy dzień Wigilii.
Co przygotować wcześniej, a co w dniu Wigilii
Podstawą harmonogramu jest podział potraw według tego, jak znoszą czekanie. Część dań wigilijnych dobrze znosi mrożenie, część smakuje lepiej po jednym albo dwóch dniach w chłodzie, a część trzeba przygotować na krótko przed kolacją. Potrawy obecne na wielu polskich stołach wigilijnych da się ułożyć od tych, które można zrobić najwcześniej, do tych, które powstają w dniu kolacji.
| Potrawa | Kiedy przygotować | Jak przechować |
| Uszka z grzybami | Kilka dni wcześniej | Zamrożone na tacy, potem w woreczkach |
| Pierogi z kapustą i grzybami | Kilka dni wcześniej | Zamrożone surowe albo ugotowane |
| Zakwas na barszcz czerwony | Na początku tygodnia | W słoju w ciepłej kuchni, po ukiszeniu w lodówce |
| Kapusta z grzybami albo z grochem | Dwa, trzy dni wcześniej | W garnku w lodówce, odgrzewana |
| Kompot z suszu | Dwa dni wcześniej | W dzbankach w lodówce |
| Ryba po grecku i śledzie | Dzień wcześniej | W lodówce pod przykryciem |
| Barszcz czerwony | Dzień wcześniej albo rano | W lodówce, podgrzany przed kolacją |
| Smażony karp albo inna ryba | W dniu Wigilii | Podany od razu albo podgrzany w piekarniku |
Ciasta, które dojrzewają dłużej, przygotowuje się jeszcze przed ostatnim tygodniem, więc nie obciążają świątecznego harmonogramu. Należy do nich piernik staropolski, którego ciasto przed pieczeniem leżakuje. Makowiec i sernik zwykle piecze się dwa, trzy dni przed Wigilią, bo w tym czasie zachowują świeżość.
Harmonogram dzień po dniu
Ostatni tydzień przed Wigilią zaczyna się w dniu, w którym zostaje siedem dni do kolacji. Plan zakłada jedno albo dwa popołudnia pracy dziennie i pełniejszy dzień tuż przed świętami. Kolejność można przesuwać, ale dobrze trzymać się zasady, że mrożenie idzie na początek, a ryby na koniec.
- Siedem dni przed Wigilią – sporządzić listę potraw i zakupów, sprawdzić miejsce w zamrażarce i lodówce, zamówić rybę u sprzedawcy oraz kupić buraki i nastawić zakwas na barszcz.
- Sześć dni przed Wigilią – zrobić zakupy produktów trwałych, czyli mąki, suszonych grzybów, suszu na kompot, maku, bakalii, grochu i przypraw.
- Pięć dni przed Wigilią – przygotować farsz grzybowy do uszek oraz farsz z kapustą do pierogów.
- Cztery dni przed Wigilią – ulepić uszka i pierogi, rozłożyć je na tacach i zamrozić, a po stwardnieniu przełożyć do woreczków.
- Trzy dni przed Wigilią – ugotować kapustę z grzybami albo z grochem i upiec makowiec.
- Dwa dni przed Wigilią – ugotować kompot z suszu, upiec sernik, ugotować warzywa na sałatkę i kupić świeże pieczywo do zamrożenia.
- Dzień przed Wigilią – przygotować rybę po grecku i śledzie, pokroić sałatkę, ugotować barszcz na zakwasie i nakryć stół.
- Dzień Wigilii – usmażyć karpia, ugotować uszka i pierogi prosto z zamrażarki, podgrzać barszcz i kapustę.
Zakwas buraczany kisi się w ciepłej kuchni zwykle od czterech do siedmiu dni i jest gotowy, gdy ma wyraźnie kwaśny smak i zapach. Dlatego nastawia się go na samym początku tygodnia, a po ukiszeniu przelewa do butelek i trzyma w lodówce. Plan ma jeden dzień zapasu na wypadek, gdy któraś czynność zajmie dłużej. Jeśli lepienie pierogów i uszek przypada na dzień roboczy, można je rozdzielić na dwa wieczory i zamrażać partiami.
Jak mrozić uszka i pierogi, żeby się nie skleiły
Świeżo ulepione uszka i pierogi układa się na tacy albo desce oprószonej mąką, tak żeby się nie dotykały, i wstawia do zamrażarki na kilka godzin. Dopiero twarde przekłada się do woreczków albo pojemników podpisanych nazwą farszu. Zamrożone osobno nie zlepiają się w jedną bryłę i można wyjąć dokładnie tyle sztuk, ile potrzeba na kolację. Pierogi można też najpierw ugotować, ostudzić na tacy i dopiero wtedy zamrozić. W dniu Wigilii wystarczy je wtedy podgrzać na patelni albo w wodzie.
Śląskie potrawy wigilijne w gliwickiej kuchni
W Gliwicach i w innych miastach Górnego Śląska wigilijny stół ma kilka potraw, które rzadko pojawiają się w innych regionach Polski. Ich obecność trzeba uwzględnić w harmonogramie, bo część z nich wymaga przygotowań wcześniej niż dzień Wigilii.
Makówki
Makówki to deser z bułki albo sucharów nasączonych mlekiem i przekładanych warstwami słodkiej masy makowej z bakaliami. Potrzebują kilku godzin w chłodzie, żeby bułka nasiąkła, dlatego przygotowuje się je dzień przed Wigilią. Masę makową można zrobić wcześniej, razem z makiem do makowca, co oszczędza jedno mielenie.
Moczka i siemieniotka
Moczka to gęsta potrawa z rozgotowanego piernika z suszonymi owocami albo bakaliami. Przepisy różnią się między rodzinami. Jedni gotują ją na kompocie z suszu, inni na wywarze warzywnym albo rybnym, czasem z dodatkiem ciemnego piwa. Tradycyjnie przygotowuje się ją kilka dni przed Wigilią, a podaje zwykle na zimno, jako deser. Siemieniotka to zupa z siemienia konopnego, zaliczana razem z moczką do najstarszych śląskich potraw wigilijnych, choć dziś gotuje się ją coraz rzadziej. Siemię konopne warto kupić razem z innymi produktami trwałymi na początku tygodnia.
Śląski stół wigilijny często obejmuje też kapustę z grochem, karpia smażonego albo w galarecie i zupę rybną. Te potrawy mieszczą się w ogólnym harmonogramie. Rodziny różnią się jedynie tym, które z nich uważają za obowiązkowe.
Podział pracy i codzienne posiłki w tygodniu przygotowań
Harmonogram działa najlepiej, gdy kuchnią nie zajmuje się jedna osoba. Lepienie pierogów i uszek idzie szybciej we dwoje albo w trójkę, a zakupy łatwo rozdzielić między domowników według listy. Dzieci mogą przebierać mak, wycinać pierniki i nakrywać stół. Przed rozpoczęciem gotowania przydaje się kilka ustaleń:
- Lista potraw z przypisaniem osoby odpowiedzialnej za każdą z nich.
- Lista zakupów w dwóch częściach, z produktami trwałymi na początek tygodnia i świeżymi na ostatnie dwa dni.
- Termin odbioru ryby uzgodniony ze sprzedawcą.
- Wolne miejsce w zamrażarce na uszka, pierogi i pieczywo.
- Duże garnki, półmiski i pojemniki policzone przed rozpoczęciem gotowania.
- Obrus, zastawa i dodatkowe nakrycie przygotowane dzień wcześniej.
W tygodniu przygotowań zwykłe obiady i kolacje zabierają czas, którego brakuje na lepienie i gotowanie wigilijnych potraw. Część domów rezygnuje wtedy z ich gotowania i przez kilka dni korzysta z gotowych posiłków, żeby kuchnia była wolna dla potraw świątecznych. W mieście taką możliwość daje Fit Apetit – catering dietetyczny w Gliwicach. Zestawy przyjeżdżają między północą a 8:00 rano, w miejsce wskazane przez klienta w panelu, a zamówienie można złożyć od jednego dnia. Zamówienie na poniedziałek przyjmowane jest do soboty do 11:00, dlatego gotowe posiłki na początek świątecznego tygodnia trzeba zamówić z wyprzedzeniem.
Ostatnie dwa dni przed kolacją
Od ostatnich czterdziestu ośmiu godzin przed Wigilią w dużej mierze zależy, czy dzień kolacji będzie spokojny. Dobrze przygotowany plan zostawia na sam dzień Wigilii tylko czynności, których nie da się przenieść wcześniej.
Dzień przed Wigilią
Dzień przed Wigilią to dzień zimnych potraw i nakrywania stołu. Rano gotuje się barszcz na zakwasie, a po południu przygotowuje rybę po grecku, śledzie w oleju albo w śmietanie i sałatkę jarzynową z warzyw ugotowanych wcześniej. Wieczorem warto rozłożyć obrus, ustawić talerze i sztućce oraz wyjąć półmiski, żeby następnego dnia nie szukać ich w pośpiechu.
Dzień Wigilii
W dniu Wigilii na kuchence zostaje głównie karp albo inna ryba smażona tuż przed kolacją oraz gotowanie uszek i pierogów prosto z zamrażarki. Uszka i pierogi wrzuca się zamrożone do osolonej, wrzącej wody, bez rozmrażania, i gotuje do wypłynięcia, sprawdzając na jednej sztuce, czy ciasto zmiękło. Barszcz i kapustę wystarczy podgrzać. Rybę panieruje się i smaży partiami, a usmażone kawałki trzyma w ciepłym piekarniku do chwili podania.
Przy takim podziale ostatnie godziny przed kolacją zajmują głównie smażenie, gotowanie i podgrzewanie. Zostaje czas na przebranie się, ubranie choinki, jeśli jeszcze stoi nieubrana, i spokojne oczekiwanie na pierwszą gwiazdkę.
Najczęstsze pytania o przygotowania do Wigilii
Ile dni wcześniej można ulepić pierogi i uszka?
Uszka i pierogi zamrożone od razu po ulepieniu można przygotować nawet kilka tygodni wcześniej. W ostatnim tygodniu przed świętami wygodnie ulepić je cztery albo pięć dni przed Wigilią i zamrozić na tacy, żeby się nie skleiły.
Czy barszcz można ugotować dzień wcześniej?
Tak. Barszcz czerwony na zakwasie dobrze znosi noc w lodówce i wiele osób uważa, że smakuje wtedy pełniej. Przed kolacją trzeba go tylko podgrzać, bez gotowania, żeby nie stracił koloru.
Kiedy kupić karpia?
Najwygodniej zamówić rybę u sprzedawcy na początku tygodnia i odebrać ją dzień przed Wigilią albo w dniu kolacji. Termin odbioru dobrze ustalić od razu przy zamówieniu, bo w ostatnich dniach przed świętami kolejki w sklepach rybnych są długie.
Jak przechować potrawy, gdy w lodówce brakuje miejsca?
Pomaga przełożenie potraw z dużych garnków do płaskich pojemników ustawianych jeden na drugim. Uszka, pierogi i pieczywo trafiają do zamrażarki. Balkon nie zastępuje lodówki, bo temperatura na zewnątrz zmienia się w ciągu dnia, a pojemnik w słońcu nagrzewa się nawet przy mrozie. Ryby, sałatki, kompot i inne ugotowane potrawy zostają więc w lodówce.
Czy na stole muszą stać wszystkie tradycyjne potrawy?
Nie. Liczba potraw zależy od zwyczajów rodziny i wielkości stołu. Wiele domów zachowuje tradycję dwunastu potraw, ale mniejsze rodziny często wybierają kilka ulubionych dań, co skraca harmonogram o jeden albo dwa dni pracy.
*Artykuł sponsorowany











