Cmentarz żydowski w Żywcu znajduje się przy ulicy Stolarskiej, w dzielnicy Zabłocie, bezpośrednio obok cmentarza parafialnego. Nekropolia powstała w XIX wieku i jest jednym z najważniejszych zachowanych świadectw obecności społeczności żydowskiej na Żywiecczyźnie. Na powierzchni około pół hektara znajdują się setki kamiennych nagrobków, nazywanych macewami, z inskrypcjami w języku hebrajskim i charakterystycznymi płaskorzeźbami. Najstarsze pochodzą z połowy XIX wieku, a ostatni udokumentowany pochówek odbył się w 1946 roku. Wśród zachowanych pomników można zobaczyć zarówno proste kamienne płyty, jak i bogato dekorowane nagrobki dawnych mieszkańców Zabłocia. Cmentarz otacza ogrodzenie z ozdobną bramą, a część odnalezionych fragmentów macew została zgromadzona w lapidarium. Miejsce to przypomina o wielokulturowej historii Żywca oraz o społeczności, która przed II wojną światową odgrywała istotną rolę w gospodarczym i społecznym życiu Zabłocia.
Historia cmentarza jest ściśle związana z rozwojem osadnictwa żydowskiego w okolicach Żywca. W XVII wieku mieszczanie uzyskali przywilej zakazujący Żydom osiedlania się w granicach miasta. W rezultacie społeczność żydowska rozwijała się przede wszystkim w pobliskich miejscowościach, szczególnie w Zabłociu, które dopiero w XX wieku stało się częścią Żywca. Z czasem powstały tutaj synagoga, szkoła, zakłady rzemieślnicze i przedsiębiorstwa przemysłowe. Cmentarz przy ulicy Stolarskiej funkcjonował najpóźniej od 1853 roku, z którego pochodzi najstarszy zachowany nagrobek. Podczas niemieckiej okupacji w czasie II wojny światowej nekropolia została poważnie zdewastowana. Wiele wartościowych macew skradziono, a część kamiennych płyt wykorzystano do umacniania brzegów pobliskiego potoku. Zniszczenia i kradzieże trwały również po wojnie. W 1989 roku cmentarz wpisano do rejestru zabytków, a w następnych dekadach rozpoczęto jego porządkowanie. Szczególnie duże prace przeprowadzono od 2018 roku, kiedy odnowiono ogrodzenie, uporządkowano teren, wydobyto zasypane nagrobki i przygotowano nowe alejki.
Najcenniejszymi elementami cmentarza są zachowane macewy z XIX i pierwszej połowy XX wieku. Wykonano je przede wszystkim z piaskowca, wapienia i granitu, stosując różnorodne formy architektoniczne oraz dekoracje rzeźbiarskie. Na nagrobkach można dostrzec hebrajskie inskrypcje, stylizowane korony, lwy, palmy, świeczniki i dłonie ułożone w geście błogosławieństwa. Poszczególne symbole odnoszą się między innymi do tradycji religijnej, pochodzenia rodzinnego i imion zmarłych. Najstarsza rozpoznana macewa upamiętnia Zymela, syna Moszego, zmarłego w 1853 roku. Zachował się również nagrobek Józefa Arie, syna Hirsza Munka, z 1856 roku. Jedną z najbardziej znanych osób pochowanych na cmentarzu jest Walter Munk, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, odznaczony pośmiertnie Orderem Virtuti Militari za udział w obronie Zamościa w 1920 roku. Warto zwrócić uwagę także na nagrobki rodziny Munków oraz fragmenty uszkodzonych macew, zgromadzone w lapidarium. Różnice w ich wielkości, zdobieniach i stanie zachowania pokazują zarówno rozwój żydowskiej sztuki sepulkralnej, jak i skalę zniszczeń, którym cmentarz ulegał przez dziesięciolecia.
Cmentarz żydowski w Zabłociu warto odwiedzić przede wszystkim ze względu na jego znaczenie historyczne oraz zachowane nagrobki. Na spokojne obejrzenie nekropolii wystarczy około 30-45 minut, choć osoby zainteresowane inskrypcjami i symboliką macew mogą potrzebować więcej czasu. Wejście na teren cmentarza wymaga wcześniejszego uzgodnienia z opiekunem, ponieważ brama nie jest stale otwarta. Nawet podczas krótkiej wizyty warto przyjrzeć się różnym formom nagrobków i zwrócić uwagę na starsze pochówki, które dokumentują dzieje żydowskich rodzin związanych z Żywcem. Zwiedzanie można połączyć z poznawaniem innych śladów historii Zabłocia, w tym miejsca dawnej synagogi Tempel przy skrzyżowaniu ulic Dworcowej i Wesołej, gdzie znajduje się pamiątkowy obelisk. Niedaleko położony jest również historyczny dworzec kolejowy w Żywcu. Taka trasa pozwala poznać część miasta, która przez wiele dziesięcioleci była ważnym ośrodkiem żydowskiego życia, handlu i przemysłu.
