Kościół św. Marka w Żywcu stoi przy ulicy Sienkiewicza, na północ od historycznego centrum miasta, w otoczeniu zabytkowego cmentarza. Niewielka, murowana świątynia powstała w 1885 roku, ale historia tego miejsca sięga końca XVI wieku, kiedy wzniesiono tutaj pierwszy drewniany kościół. Budowla wyróżnia się prostą bryłą z niewielką wieżą oraz zachowanymi elementami dawnego wyposażenia sakralnego. Szczególnie interesujący jest otaczający ją cmentarz, na którym znajdują się historyczne nagrobki, żeliwne krzyże i neogotycka kaplica grobowa. To jeden z mniej znanych zabytków Żywca, związany zarówno z historią miejscowej parafii, jak i epidemiami, które przez stulecia nawiedzały miasto. Kościół i cmentarz tworzą wspólny zespół historyczny, pozwalający poznać dawne zwyczaje pogrzebowe oraz losy mieszkańców Żywca.
Początki tego miejsca wiążą się z zarazą, która pod koniec XVI wieku dotknęła mieszkańców Żywca. W 1584 roku ustawiono tutaj kamienną figurę Bożej Męki, a siedem lat później, w 1591 roku, dzięki zapisom testamentowym mieszczan zbudowano drewniany kościół pod wezwaniem św. Marka Ewangelisty. Świątynia miała charakter wotywny i powstała jako wyraz próśb o ustanie epidemii. W 1664 roku jej wnętrze ozdobił polichromią żywiecki malarz Fabian Sobinowicz, a w kolejnych dziesięcioleciach pojawiały się nowe elementy wyposażenia. W XVIII wieku teren wokół kościoła zaczęto wykorzystywać jako miejski cmentarz, położony wówczas poza zwartą zabudową Żywca. W 1885 roku zły stan techniczny drewnianego budynku doprowadził do jego rozbiórki i wzniesienia obecnej, murowanej świątyni. Prace przeprowadzono przy znacznym zaangażowaniu mieszkańców. W XX wieku kościół nadal służył lokalnej społeczności, a 30 maja 1964 roku odwiedził go arcybiskup Karol Wojtyła podczas wizytacji żywieckiej parafii.
Wnętrze kościoła jest jednonawowe, z niewielką zakrystią i drewnianym chórem muzycznym. Najważniejszym elementem wyposażenia jest neogotycki ołtarz z przedstawieniami Chrystusa Zmartwychwstałego, św. Antoniego Padewskiego i św. Marka Ewangelisty. W świątyni znajduje się również XIX-wieczny obraz św. Marka autorstwa krakowskiego malarza Teodora Stachowicza, obraz Zwiastowania z 1913 roku oraz zabytkowe epitafia. Na chórze zachowały się niewielkie organy piszczałkowe z 1895 roku, wykonane przez firmę Gebrüder Rieger. Na zewnętrznej ścianie wieży umieszczono drewnianą, polichromowaną płaskorzeźbę św. Marka, pochodzącą z początku XVII wieku. Równie interesujący jest przykościelny cmentarz. Znajduje się na nim późnobarokowa figura św. Józefa z Dzieciątkiem z 1797 roku, liczne żeliwne krzyże wykonane między innymi w odlewni w Węgierskiej Górce oraz neogotycka kaplica grobowa księdza Tomasza Czapeli z 1907 roku. Wśród pochowanych są dawni żywieccy mieszczanie, duchowni oraz osoby zasłużone dla rozwoju miasta.
Na obejrzenie kościoła i zabytkowego cmentarza warto przeznaczyć około 30-45 minut. Zwiedzanie najlepiej rozpocząć od zewnętrznej części świątyni, zwracając uwagę na płaskorzeźbę św. Marka, a następnie przejść między historycznymi nagrobkami i obejrzeć kaplicę księdza Czapeli. Kościół pozostaje czynnym miejscem kultu, w którym odprawiane są niedzielne i świąteczne nabożeństwa. Możliwość obejrzenia wnętrza warto więc uwzględnić podczas planowania wizyty. Najbardziej interesujące są zachowane dzieła sztuki sakralnej oraz pamiątki związane z dawnymi mieszkańcami Żywca. Wizyta pozwala także poznać historię miejskich epidemii i przemian w sposobie organizowania pochówków. Kościół znajduje się przy ulicy Sienkiewicza, którą można dojść z żywieckiego Rynku. Zwiedzanie można połączyć ze spacerem po historycznym centrum miasta, obejrzeniem kościoła Świętego Krzyża lub odwiedzeniem konkatedry Narodzenia Najświętszej Maryi Panny.
