24 maja w wieku 93 lat zmarł dr Stanisław Janicki – wybitny historyk kina, reżyser, scenarzysta oraz charyzmatyczny gospodarz kultowego programu „W starym kinie”. Twórca, który przez dekady przybliżał Polakom przedwojenne arcydzieła filmowe, odszedł w Bielsku-Białej, mieście bliskim jego sercu, gdzie mieszkał od wielu lat.
Od dziennikarstwa do wielkiej popularności telewizyjnej i radiowej
Stanisław Janicki przyszedł na świat w Czechowicach-Dziedzicach. Po zakończeniu II wojny światowej, w 1945 roku, jego rodzina przeniosła się do Bielska, gdzie ojciec przyszłego krytyka objął stanowisko głównego księgowego w miejscowym browarze. To tam Janicki przeszedł przez powojenną edukację (zmienianą reformami z lat 1945–1947), zdał maturę, a następnie wyjechał na studia. W 1955 roku ukończył filmoznawstwo na Wydziale Dziennikarstwa Uniwersytetu Warszawskiego.
Karierę zawodową rozpoczął w prasie branżowej. W latach 1954–1970 pisał dla magazynu „Film”, pełniąc tam m.in. funkcję kierownika działu polskiego. Następnie, w okresie 1970–1974, zasilił redakcję miesięcznika „Kino”. Równolegle kierował Kroniką Filmową „Radar” w Wytwórni Filmowej „Czołówka” jako redaktor naczelny (1964–1966).
Prawdziwym przełomem okazał się rok 1967, kiedy na antenie Telewizji Polskiej zadebiutował autorski program cykliczny „W starym kinie”. Emitowana aż do 1999 roku audycja, w której Janicki prezentował m.in. polskie produkcje przedwojenne, zyskała status kultowej, a sam prowadzący – dzięki erudycji, elegancji, charakterystycznemu „r” oraz nieodłącznym ciemnym okularom – stał się ikoną szklanego ekranu. W międzyczasie, w latach 1974–1976, piastował również stanowisko redaktora w Redakcji Filmowej Programu 1 TVP. W późniejszym okresie jego autorski cykl „Odeon Stanisława Janickiego” mogli regularnie śledzić słuchacze stacji RMF Classic.
Dorobek reżyserski, praca naukowa i literackie dziedzictwo
Gdy popularność telewizyjna stała się dla niego zbyt przytłaczająca, Stanisław Janicki skupił się na pracy reżyserskiej i scenopisarskiej, współpracując m.in. z łódzką Wytwórnią Filmów Oświatowych. Powrót do Bielska-Białej zaowocował realizacją filmu dokumentalnego „Bielsko-Biała – dwa miasta w jednym” (1998). W 2006 roku nakręcił kolejny ważny obraz biograficzny – „Brat papieża”, opowiadający o losach Edmunda Wojtyły, brata św. Jana Pawła II. Swoją wiedzą historyczną dzielił się z mieszkańcami regionu także na żywo, prowadząc w latach 2004–2019 spotkania pt. „Stare kino w Starym Zamku” w Bielsku-Białej.
Jako doktor nauk humanistycznych Janicki realizował się w pracy akademickiej. Wykładał historię filmu w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie (1980–1982), a od 1982 roku kształcił studentów na Wydziale Radia i Telewizji Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. Do jego dorobku artystycznego należy dopisać dramat „Iskra we mgle”, który w 1980 roku osobiście wyreżyserował w Teatrze Dramatycznym w Legnicy, a także liczne tłumaczenia japońskiej dramaturgii.
Był autorem fundamentalnych książek z zakresu historii kinematografii: „Eugeniusz Cękalski” (1958), „Polscy twórcy filmowi” (1962), „Aleksander Ford” (1967), trzech wydań monografii „Film polski od A do Z”, pozycji „Film japoński” (1982), „Film polski wczoraj i dziś” (1985, wydanej po polsku i angielsku), „W starym polskim kinie” (1985) oraz kompendium „Polskie filmy fabularne 1902–1988” (1990).
Za swoją wieloletnią działalność otrzymał liczne odznaczenia państwowe i regionalne. Został uhonorowany Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski oraz Złotym Medalem „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”. W 2003 roku odebrał nagrodę Prezydenta Miasta Bielska-Białej „IKAR” za wybitne znawstwo i popularyzację sztuki filmowej, a w 2005 roku przyznano mu wyróżnienie honorowe „Złoty liść” na II Ogólnopolskim Festiwalu Piosenki Retro w Krakowie. Kulminacją jego relacji z miastem młodości i dojrzałego życia było nadanie mu przez Radę Miejską tytułu Zasłużonego dla Miasta Bielska-Białej w 2023 roku.
źródło: UM BB
