Po 40. roku życia warto regularnie kontrolować zdrowie, nawet jeśli nic Ci nie dolega. Wiele chorób przez długi czas nie daje wyraźnych objawów, dlatego podstawowe badania pomagają wcześniej zauważyć nieprawidłowości. Sprawdź, od czego zacząć i jakie kontrole omówić z lekarzem.
Dlaczego po czterdziestce warto częściej się badać?
Z wiekiem organizm stopniowo się zmienia. Może zwalniać metabolizm, zmniejszać się masa mięśniowa, a utrzymanie prawidłowej wagi staje się trudniejsze. U części osób wzrasta też poziom cholesterolu, pogarsza się tolerancja glukozy lub zaczyna rosnąć ciśnienie tętnicze.
Znaczenie mają również zmiany hormonalne. U kobiet mogą wiązać się z okresem okołomenopauzalnym, a u mężczyzn ze stopniowymi zmianami w gospodarce hormonalnej. Czasem objawiają się jedynie zmęczeniem, gorszym snem, spadkiem koncentracji albo niższą wydolnością.
Brak dolegliwości nie oznacza, że wszystkie parametry są prawidłowe. Nadciśnienie, cukrzyca typu 2, zaburzenia lipidowe czy choroby tarczycy mogą długo rozwijać się niemal niezauważalnie. Nie oznacza to jednak, że trzeba wykonywać każde możliwe badanie. Zakres profilaktyki powinien być dopasowany do wieku, płci, stanu zdrowia, stylu życia i chorób występujących w rodzinie.
Jakie badania profilaktyczne po 40. warto wykonywać?
Dobrym punktem wyjścia są podstawowe badania laboratoryjne. W zależności od stanu zdrowia lekarz może zalecić:
- morfologię krwi — pomocną między innymi w wykrywaniu niedokrwistości,
- glukozę na czczo — służącą do oceny gospodarki cukrowej,
- lipidogram — pokazujący poziom cholesterolu i trójglicerydów,
- TSH — pomagające ocenić pracę tarczycy,
- badanie ogólne moczu — przydatne w ocenie nerek i układu moczowego.
Nie każde badanie trzeba powtarzać co roku. Częstotliwość kontroli zależy od wcześniejszych wyników, przyjmowanych leków, chorób przewlekłych i indywidualnego ryzyka.
Serce i układ krążenia — co warto sprawdzać?
Jedną z najprostszych kontroli jest regularny pomiar ciśnienia. Nadciśnienie często nie powoduje bólu ani wyraźnego pogorszenia samopoczucia, dlatego może długo pozostać niezauważone.
Podczas wizyty lekarz może ocenić również masę ciała, obwód talii, poziom glukozy i cholesterolu oraz ryzyko chorób sercowo-naczyniowych. Warto powiedzieć mu o takich objawach jak:
- kołatanie serca,
- duszność przy wysiłku,
- ból lub ucisk w klatce piersiowej,
- zawroty głowy,
- obrzęki nóg,
- wyraźny spadek kondycji.
Na tej podstawie lekarz zdecyduje, czy potrzebne jest EKG lub inne badania kardiologiczne.
Kiedy potrzebna jest gastroskopia lub kolonoskopia?
Gastroskopia nie jest badaniem dla każdej zdrowej osoby po 40. roku życia. Może być jednak zalecona przy utrzymującym się refluksie, bólu w nadbrzuszu, trudnościach w przełykaniu, przewlekłych nudnościach, niedokrwistości albo niezamierzonej utracie masy ciała.
Kolonoskopia ma ważne znaczenie w profilaktyce raka jelita grubego. Wcześniejsza diagnostyka może być potrzebna, gdy:
- w rodzinie występował rak jelita grubego,
- pojawiła się krew w stolcu,
- zmienił się rytm wypróżnień,
- występują przewlekłe bóle brzucha,
- stwierdzono niedokrwistość,
- masa ciała spada bez wyraźnej przyczyny.
O terminie i rodzaju badania powinien zdecydować lekarz po zebraniu wywiadu.
O czym powinny pamiętać kobiety i mężczyźni po 40.?
Kobiety powinny regularnie zgłaszać się na wizyty ginekologiczne i badania piersi. W zależności od wieku i wcześniejszych wyników lekarz może zalecić cytologię lub test HPV, USG ginekologiczne, USG piersi albo mammografię.
Guzek w piersi, wyciek z brodawki, jej wciągnięcie lub zmiana kształtu piersi wymagają konsultacji, niezależnie od terminu planowanej kontroli.
Mężczyźni powinni zwracać uwagę na częste oddawanie moczu, słabszy strumień, trudności z rozpoczęciem mikcji lub wielokrotne wstawanie w nocy. W takiej sytuacji lekarz może zalecić konsultację urologiczną, badanie prostaty, PSA lub USG układu moczowego.
Jak przygotować się do wizyty kontrolnej?
Dobre przygotowanie pozwala sprawniej ustalić, jakie badania są potrzebne. Przed wizytą warto zebrać:
- listę przyjmowanych leków i suplementów,
- wcześniejsze wyniki badań,
- informacje o chorobach występujących w rodzinie,
- listę objawów i czas ich trwania,
- wyniki domowych pomiarów ciśnienia lub glukozy.
Pierwszym krokiem może być wizyta u lekarza POZ. Oceni on ogólny stan zdrowia, zleci podstawowe badania i w razie potrzeby skieruje do odpowiedniego specjalisty.
W przychodni wielospecjalistycznej Euroklinika w Bielsku-Białej można skorzystać z konsultacji, badań i zabiegów w wielu obszarach medycyny. W zależności od rodzaju świadczenia dostępne są wizyty finansowane przez NFZ, prywatne oraz realizowane w ramach ubezpieczeń zdrowotnych. Placówka uczestniczy także w programie „Moje Zdrowie — bilans zdrowia osoby dorosłej”.
Co zrobić z wynikami?
Wyników nie należy oceniać wyłącznie na podstawie zakresów podanych przez laboratorium. Pojedynczy parametr poza normą nie zawsze oznacza chorobę, a prawidłowy wynik nie musi wykluczać problemu, jeśli występują objawy.
Najważniejsze jest omówienie wyników z lekarzem, który odniesie je do wieku, historii zdrowotnej i stosowanych leków. W razie potrzeby zaleci dalsze badania, zmianę stylu życia, konsultację specjalistyczną lub leczenie.
Profilaktyka po 40. roku życia nie musi oznaczać długiej listy badań. Liczą się regularność, rozsądnie dobrana diagnostyka i reagowanie na sygnały organizmu. Jeśli od dawna odkładasz kontrolę, zacznij od wizyty u lekarza POZ.
