Polica i Hala Krupowa to dwa urokliwe miejsca położone w Beskidzie Żywieckim, które przyciągają miłośników natury oraz górskich wędrówek. Góra Polica, wznosząca się na wysokość 1369 m n.p.m., jest jednym z wyższych szczytów tego pasma i oferuje spektakularne widoki, szczególnie na pobliską Babią Górę oraz Tatry. Jej charakterystycznym elementem są liczne wiatrołomy oraz uschnięte drzewa, co tworzy nieco surowy krajobraz, kontrastujący z bujną zielenią okolicznych lasów.
Hala Krupowa, położona nieco niżej, na wysokości 1152 m n.p.m., jest równie atrakcyjnym celem turystycznym. Jest to dawna hala pasterska, a obecnie stanowi doskonałe miejsce widokowe, z którego przy sprzyjającej pogodzie można podziwiać Tatry Bielskie, Tatry Wysokie oraz Tatry Zachodnie. Na Hali Krupowej znajduje się Schronisko PTTK im. Kazimierza Sosnowskiego, które oferuje noclegi oraz ciepłe posiłki dla wędrowców. Schronisko to jest punktem wypadowym na liczne okoliczne szlaki turystyczne, co czyni je popularnym miejscem na trasie wielu górskich wędrówek.
Zarówno Polica, jak i Hala Krupowa są częścią szlaków turystycznych o różnym stopniu trudności, co sprawia, że są dostępne dla szerokiego grona turystów, zarówno tych bardziej doświadczonych, jak i początkujących. Szlaki prowadzą przez malownicze tereny Beskidu Żywieckiego, a na trasie można spotkać liczne atrakcje przyrodnicze, takie jak rezerwat przyrody na Policy, który chroni naturalne lasy świerkowe. W okolicy znajdziemy także historyczne pamiątki, w tym tablice upamiętniające walki partyzanckie oraz pomnik poświęcony ofiarom katastrofy lotniczej na Policy.
Podróż w te rejony polecamy każdemu, kto szuka spokoju i bliskości z naturą. Polica i Hala Krupowa to miejsca mniej zatłoczone niż popularne trasy na Babią Górę, a oferujące równie niezapomniane widoki i możliwość obcowania z dziką przyrodą.
Skąd nazwa Polica? – Historyczne Ciekawostki
Nazwa „Polica” wywodzi się z dawnych tradycji pasterskich, które przez wieki kształtowały kulturę i krajobraz Beskidów. Pierwotnie szczyt nosił nazwę „Police”, a słowo to odnosiło się do drewnianych półek w bacówkach, gdzie przechowywano sery wyrabiane przez pasterzy. Półki te, zwane „policami”, były ważnym elementem pasterskiego życia, służąc do przechowywania i dojrzewania wyrobów mlecznych. To właśnie od tego terminu pochodzi nazwa góry, co przypomina o silnych związkach tych terenów z pasterstwem.
W przeszłości, kiedy pasterstwo było dominującą formą gospodarki na tych terenach, nazwa „Police” była używana częściej. Współczesna nazwa „Polica” jest uproszczeniem pierwotnego terminu, ale nadal zachowuje ślady dawnej kultury wołoskiej, która miała duży wpływ na kształtowanie się nazewnictwa górskiego w Beskidach. Tereny wokół Policy, podobnie jak inne górskie obszary, były wykorzystywane do wypasu owiec i bydła, a także do budowy tymczasowych schronisk pasterskich.
Góra Polica ma także bogatą historię związaną z wydarzeniami politycznymi i wojennymi. W XIX i XX wieku przez masyw biegła granica galicyjsko-węgierska, a później granica polsko-czechosłowacka. W czasie II wojny światowej góra stanowiła ważny punkt schronienia dla partyzantów, a także miejsce przemytu towarów. Szlak przemytniczy, zwany „Tabakowym Chodnikiem”, służył do przewożenia towarów między granicami, co nadaje Policy dodatkowy wymiar historyczny.
Katastrofa lotnicza na Policy – tragedia w sercu Beskidów
2 kwietnia 1969 roku doszło do jednej z najtragiczniejszych katastrof lotniczych w historii polskiego lotnictwa. Samolot Antonow An-24 należący do Polskich Linii Lotniczych LOT, wykonujący rejs z Warszawy do Krakowa, rozbił się na zalesionym stoku góry Polica w Beskidach. W katastrofie zginęły wszystkie 53 osoby znajdujące się na pokładzie – 47 pasażerów i 6 członków załogi. Wśród ofiar znajdowali się m.in. wybitny językoznawca prof. Zenon Klemensiewicz oraz dziennikarka Irena Tetelowska.
Maszyna wystartowała z lotniska Okęcie o godzinie 15:20, a przylot na lotnisko Balice w Krakowie planowany był na godzinę 16:15. Po około 55 minutach lotu samolot zboczył z trasy, zmierzając na południe w kierunku pasma Babiogórskiego. W wyniku błędów nawigacyjnych i trudnych warunków terenowych doszło do zderzenia z górami, co spowodowało natychmiastową śmierć wszystkich osób na pokładzie.
Śledztwo przeprowadzone po wypadku wykazało liczne zaniedbania i nieprawidłowości. Wskazywano na błędy pilotów, niewłaściwe prowadzenie nawigacji oraz problemy z kontrolą lotów. Szczególne kontrowersje budził stan zdrowia kapitana samolotu, Czesława Dolińskiego, który przed lotem zgłaszał dolegliwości kardiologiczne. Dodatkowo, załoga samolotu była skompletowana ad hoc z powodu niedyspozycji stałych członków, co mogło wpłynąć na jakość współpracy i komunikacji podczas lotu.
Oficjalne ustalenia nie rozwiały jednak wszystkich wątpliwości, a wokół katastrofy narosły liczne teorie spiskowe. Jedną z nich była hipoteza o próbie ucieczki za granicę, sugerująca, że piloci celowo kierowali się w stronę granicy czechosłowackiej. Inną teorią było możliwe porwanie samolotu – wskazywano na to, że jedno z urządzeń pokładowych ustawiono na radiolatarnię w Wiedniu. Spekulacje te nigdy nie zostały potwierdzone, a oficjalne dokumenty dotyczące śledztwa nie wyjaśniły jednoznacznie przyczyn wypadku.
Na miejscu katastrofy w 2009 roku postawiono metalowy krzyż upamiętniający ofiary, a fragmenty wraku nadal można znaleźć w okolicznych lasach. Pomnik i tablica z nazwiskami wszystkich, którzy zginęli, są miejscem pamięci dla turystów odwiedzających szczyt Policy, przypominając o tej tragicznej historii.
Szlaki na Police – Opisy i Mapy szlaków
Polica, jeden z wyższych szczytów Beskidu Żywieckiego, oferuje kilka szlaków turystycznych, które różnią się poziomem trudności i krajobrazami. Trasy te prowadzą przez malownicze tereny, pełne górskich polan, lasów oraz miejsc o historycznym znaczeniu. Podczas wędrówki można podziwiać widoki na Tatry, Babią Górę oraz inne pasma Beskidów.
Szlaki prowadzące na Policę są odpowiednie zarówno dla początkujących turystów, jak i bardziej doświadczonych piechurów. Wędrówkę można rozpocząć z różnych miejsc w okolicy, a trasy często biegną przez popularne punkty wypoczynkowe, takie jak schronisko na Hali Krupowej. Każda z dróg oferuje nieco inne doznania i różnorodność krajobrazową, a dobrze oznakowane szlaki ułatwiają orientację w terenie, zapewniając komfort wędrowania.
Szlak na Police z Zawoi przez Mosorny Groń i Halę Śmietanową
Polica i Hala Krupowa z dziećmi – łagodniejsza alternatywa dla Babiej Góry
Polica i Hala Krupowa to bardzo ciekawy kierunek na rodzinny wypad – góry są niższe i spokojniejsze niż Babia, a jednocześnie oferują „prawdziwe” górskie przeżycia: las, widokowe polany, schronisko i panoramę Tatr. Dla dzieci to świetny etap pośredni między łatwymi spacerami a poważniejszymi wyzwaniami.
Największym atutem tego rejonu jest możliwość elastycznego dobrania długości trasy. Jeżeli dzieci dobrze znoszą podejścia, z Hali Krupowej można dorzucić krótki „bonus” na Okrąglicę z kaplicą Matki Bożej Opiekunki Turystów. To dodatkowe kilkanaście–kilkadziesiąt minut podejścia, ale nagrodą są jeszcze szersze panoramy i bardzo charakterystyczny punkt na grzbiecie, który łatwo zapada w pamięć. Starszym, bardziej zaprawionym młodym piechurom można zaproponować wyjście dalej – przez Przełęcz Kucałową na samą Policę.
Szlaki w tym rejonie nie są technicznie trudne – to głównie leśne drogi i ścieżki, miejscami kamieniste, ale bez ekspozycji i przepaści. Na odcinkach podejściowych (np. z Sidziny czy Skawicy) nachylenie potrafi być odczuwalne, jednak regularne przerwy i spokojne tempo sprawiają, że trasa jest osiągalna nawet dla kilkuletnich dzieci, o ile mają już doświadczenie w górach. Dobrym pomysłem jest planowanie wycieczki tak, aby „najcięższy” odcinek – dłuższe podejście – wypadał rano, a po południu szlak prowadził łagodniej w dół.
Dużym plusem dla rodzin jest schronisko PTTK na Hali Krupowej, położone tuż obok głównego węzła szlaków. Można tu zjeść ciepły posiłek, schować się w razie załamania pogody i odbić pieczątkę. Schronisko bywa oblegane w ładne weekendy, ale wciąż zachowuje kameralny, „beskidzki” klimat – dzieci zwykle szybko oswajają się z tym miejscem i traktują je jak naturalną „bazę” na przerwy.
Polica i Hala Krupowa dobrze sprawdzają się jako kolejny krok po prostych beskidzkich spacerach: trasy są wyraźnie górskie, z konkretnym przewyższeniem, ale bez trudności typowych dla wysokich gór. Przy rozsądnym zaplanowaniu (dostosowany dystans, dużo przerw, atrakcyjne „cele po drodze” jak kaplica na Okrąglicy czy schronisko) dzieci dostają pełne doświadczenie górskiej wyprawy – z poczuciem przygody, widokami i satysfakcją po dotarciu na halę lub szczyt.
Schronisko PTTK na Hali Krupowej – kameralna baza w paśmie Policy
Schronisko PTTK im. Kazimierza Sosnowskiego na Hali Krupowej to niewielki, drewniany budynek o bardzo „klasycznym” beskidzkim klimacie. Stoi na polanie Sidzińskie Pasionki, na wysokości ok. 1152 m n.p.m., tuż przy głównym grzbiecie pasma Policy. Z zewnątrz wygląda jak rozrośnięta góralska chata: gontowy dach, drewniane ściany, zacieniony ganek z ławami i stołami. Na elewacji wiszą charakterystyczne tablice – z nazwą schroniska, upamiętnieniem oddziału AK „Huta-Podgórze” oraz tablica poświęcona Karolowi Wojtyle, który odwiedził to miejsce krótko przed wyborem na papieża.
W środku schronisko jest małe i bardzo proste – do dyspozycji gości jest łącznie 38 miejsc noclegowych w sześciu pokojach: dwóch dwuosobowych, dwóch czteroosobowych, jednym dziesięcioosobowym i jednym szesnastoosobowym. To klasyczny, „turystyczny” standard: łóżka zwykłe lub piętrowe, koce lub kołdry, stoły, krzesła, wieszaki, półki albo szafy. Jeden z małych pokoi ma własną toaletę, reszta korzysta ze wspólnego węzła sanitarnego. W razie potrzeby gospodarz może dorzucić materace na podłodze, dzięki czemu nawet w szczycie sezonu da się „przenocować z marszu”, jeśli tylko w środku znajdzie się kawałek wolnego miejsca.
Centralnym miejscem schroniska jest jadalnia z bufetem, mieszcząca około 30 osób. To tu turyści jedzą śniadania, obiady i kolacje, a wieczorami zasiadają przy herbacie albo czymś mocniejszym, grają w planszówki i dopisują się do schroniskowej kroniki. W bufecie można zamówić proste, domowe dania na ciepło, zupy, kanapki, ciasta, napoje i podstawowe przekąski. Działa też mały sklepik z mapami, przewodnikami i pamiątkami – dobrą opcją, jeśli na dole zapomni się o zakupie mapy lub chce się dzieciom sprezentować „pierwszy górski magnes”.
Schronisko jest czynne przez cały rok i ma bardzo „ludzki”, rodzinny charakter – to miejsce, w którym częściej spotyka się piechurów z plecakami niż głośne imprezy. W budynku działa stacja GOPR, dzięki czemu jest to też naturalny punkt kontaktu w razie potrzeby pomocy w okolicy Policy. Warunki są skromne, ale przytulne: drewniane wnętrza, zapach pieca, weranda z widokiem na góry i kilka ław na zewnątrz, które w ładny dzień zamieniają się w najlepszy „taras widokowy” całej okolicy.
Historia tego miejsca dodaje mu jeszcze więcej uroku. Pierwsze schronisko, o nazwie „Pod Policą”, zbudowano tu w 1935 roku z inicjatywy gminy Sidzina i oddziałów Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, pod kierunkiem Kazimierza Sosnowskiego. Zostało spalone przez Niemców w 1944 roku; obecny budynek ukończono w 1955 r., wtedy też nadano mu imię Sosnowskiego. Początkowo prąd pochodził z agregatu, dopiero w 2001 r. schronisko podłączono do sieci energetycznej, a na przełomie lat 80. i 90. przeszło gruntowny remont.
W praktyce Schronisko PTTK na Hali Krupowej jest dziś jednym z tych miejsc, które wciąż przypominają, jak wyglądały beskidzkie „chaty” przed erą dużych ośrodków z hotelowym standardem. To kameralna baza na grzbiecie Policy: z prostymi, ale przytulnymi pokojami, niewielką jadalnią, drewnianym tarasem i atmosferą, która zachęca, żeby zostać tu choć jedną noc dłużej, niż planowało się na mapie.
10 Ciekawostek o Hali Krupowej i Policy
1. Nazwa Policy pochodzi od… półki na sery
Dawna nazwa szczytu to „Police” i wywodzi się z języka Wołochów, którzy kiedyś licznie zamieszkiwali te okolice. Słowo oznaczało drewnianą półkę w bacówce, na której dojrzewały sery. To wprost językowy ślad dawnej kultury pasterskiej, zaklęty w nazwie góry.
2. Grzbiet Policy dzieli Europę na dwa morza
Przez Policę, przełęcz Krowiarki i dalej grzbietem Babiej Góry biegnie fragment Wielkiego Europejskiego Działu Wodnego. Woda z północnych stoków spływa ostatecznie do Wisły i Bałtyku, a z południowych – przez system orawsko-dunajski aż do Morza Czarnego. Maszerując grzbietem, idziesz dokładnie granicą dwóch zlewisk kontynentu.
3. Dwa rezerwaty obok siebie i… karpacki endemit
Na północnych stokach Policy leżą dwa stykające się rezerwaty: większy „Rezerwat na Policy im. prof. Zenona Klemensiewicza” (58,73 ha, założony w 1972 r.) i mniejszy „Na Policy” (13,21 ha, z 1998 r.). Oba chronią naturalny górnoreglowy bór świerkowy na wysokości 1200–1369 m n.p.m., z całą kolekcją rzadkich roślin (m.in. liczydło górskie, tojad mocny, zarzyczka górska, kosodrzewina, limba) oraz ptaków, takich jak głuszec i dzięcioł trójpalczasty. Co więcej, stwierdzono tu występowanie sichrawy karpackiej – endemicznego chrząszcza typowego tylko dla Karpat.
4. Las, który celowo… pozostawiono w rozsypce
W rezerwacie „Na Policy” potężna wichura powaliła większość świerków, a ocalałe drzewa zaatakował kornik drukarz. Zamiast „posprzątać las”, zdecydowano się zostawić powalone pnie na miejscu. Dziś między kikutami i martwymi pniami wyrastają trawy i jarzębiny – to żywa lekcja tego, jak wygląda naturalna odnowa górskiego lasu bez ingerencji człowieka.
5. Partyzanckie bunkry, zrzuty z powietrza i spalone schronisko
W czasie II wojny światowej w lasach Policy ukrywali się partyzanci Armii Krajowej. Mieli m.in. bunkier w dolinie Głębokiego Potoku, a Hala Krupowa była miejscem przyjmowania alianckich zrzutów lotniczych. Jesienią 1944 r. Niemcy ściągnęli w te góry ok. 3000 żołnierzy, by rozbić oddziały, które liczyły zaledwie ok. 500 ludzi. Partyzanci wycofali się, ale w odwecie spalono schronisko na Hali Krupowej i dokonano pacyfikacji Sidziny.
6. Niewyjaśniona do końca katastrofa na stoku Policy
2 kwietnia 1969 r. na północnym stoku Policy rozbił się samolot PLL LOT An-24 lecący z Warszawy do Krakowa. Zginęły 53 osoby, w tym wybitny językoznawca, prof. Zenon Klemensiewicz. Oficjalnie mówi się o błędzie nawigacyjnym i zejściu z kursu, ale wokół tragedii narosło mnóstwo hipotez i pytań. Dziś tuż pod szczytem stoi metalowy krzyż i tablica wykonana z fragmentu poszycia samolotu z nazwiskami ofiar, a sam rezerwat nosi imię Klemensiewicza.
7. Tabakowy Chodnik – szlak przemytników tytoniu i… butów
Jedna z dzisiejszych tras turystycznych to dawny szlak przemytniczy zwany Tabakowym Chodnikiem. Biegł od okolic obecnego schroniska na Hali Krupowej przez Policę, Przełęcz Jałowiecką aż do Zubrzycy Górnej i dalej na Węgry. Najpierw przenoszono nim tytoń z Galicji, a w okresie międzywojennym… obuwie z Czechosłowacji do Polski. Dziś maszerujesz tędy z plecakiem, a nie z kontrabandą.
8. Grzbiet Policy jako „wędrująca granica”
Grzbiet pasma Policy przez lata był prawdziwym „politycznym rollercoasterem”. Do 1918 r. biegła nim granica galicyjsko-węgierska, po I wojnie – krótko polsko-czechosłowacka, a w czasie II wojny światowej oddzielał Słowację od Generalnego Gubernatorstwa. Do dziś w lesie znaleźć można powywracane słupki graniczne z literami S i D – relikty dawnej granicy słowacko-niemieckiej.
9. Schronisko „na Hali Krupowej”, które… nie stoi na Hali Krupowej
Popularne schronisko PTTK „na Hali Krupowej” faktycznie leży na polanie Sidzińskie Pasionki przy Przełęczy Kucałowej, a nie na samej Hali Krupowej. Pierwszy obiekt powstał tu w 1935/36 r. jako schronisko „Pod Policą”, został spalony przez Niemców w 1944 r., a odbudowany i ponownie otwarty w 1955 r. Dziś nosi imię krajoznawcy Kazimierza Sosnowskiego, ma 38 miejsc noclegowych, działa tu stacja GOPR, a co roku w pierwszą niedzielę października odbywa się tradycyjny Zlot Turystów Górskich kończący letni sezon.
10. Hala Krupowa – żywa hala pasterska, kaplica i ostatni szlak kardynała Wojtyły
Sama Hala Krupowa (i sąsiednia Hala Kucałowa) to dziś świetny punkt widokowy na całe Tatry, Kotlinę Orawsko-Nowotarską i Beskid Makowski, ale też wciąż żywe miejsce kultury pasterskiej: latem na sąsiedniej hali prowadzi się kulturowy wypas owiec, w bacówce kupisz świeże oscypki. Nad halą, na Okrąglicy, stoi ukryta w lesie Kaplica Matki Bożej Opiekunki Turystów, zbudowana w latach 80. na pamiątkę dawnych nabożeństw dla baców. W tej okolicy biegnie też szlak papieski – upamiętniający ostatnią górską wycieczkę kardynała Karola Wojtyły 8 września 1978 r., kilka tygodni przed wyborem na papieża.
