Schronisko na Markowych Szczawinach obchodzi 120-lecie powstania. Dwudniowe uroczystości odbędą się 12 i 13 września 2026 roku w Zawoi oraz w rejonie Babiej Góry. Najważniejszym punktem obchodów będzie odsłonięcie symbolicznego pomnika nagrobnego Hugona Zapałowicza. Program obejmie również wystawę, konferencję naukową, wycieczki górskie oraz spotkanie na Markowych Rówienkach.
Symboliczny pomnik Hugona Zapałowicza odsłonią w Zawoi Górnej
Główna część jubileuszowych uroczystości została zaplanowana na sobotę, 12 września. O godzinie 11.00 w kościele parafialnym pw. Matki Bożej Nieustającej Pomocy w Zawoi Górnej rozpocznie się msza święta.
Godzinę później uczestnicy spotkają się na cmentarzu parafialnym w Zawoi Górnej. Odbędzie się tam odsłonięcie i poświęcenie symbolicznego pomnika nagrobnego dr. Hugona Zapałowicza – inicjatora budowy schroniska na Markowych Szczawinach i jednej z najważniejszych postaci w historii turystyki babiogórskiej.
W pomniku umieszczona zostanie ziemia przywieziona z cmentarza w Perowsku, obecnie Kyzyłordzie w Kazachstanie, a także z grobu żony i syna Zapałowicza na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie. Monument ma stać się miejscem upamiętnienia człowieka, którego losy zakończyły się daleko od Babiej Góry.
Hugo Zapałowicz zmarł 20 listopada 1917 roku w Perowsku, gdzie przebywał w rosyjskiej niewoli. Trafił tam po kapitulacji Twierdzy Przemyśl podczas I wojny światowej. Mimo trudnych warunków nadal prowadził obserwacje przyrodnicze i gromadził materiały botaniczne oraz geologiczne. Zmarł na zawał serca, krótko przed planowaną wymianą jeńców.
Zapałowicz był prawnikiem, botanikiem, geologiem, podróżnikiem i badaczem Karpat. Prowadził badania nad roślinnością Babiej Góry, przemierzał Karpaty Wschodnie, badał Patagonię i odbył podróż dookoła świata. Po przejściu na wojskową emeryturę zaangażował się w działalność Towarzystwa Tatrzańskiego.
W 1906 roku, jako prezes Oddziału Babiogórskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, doprowadził do budowy schroniska na Markowych Szczawinach. Obiekt został oficjalnie otwarty i poświęcony 15 września 1906 roku. Było to pierwsze polskie schronisko w Beskidach Zachodnich. Tegoroczne uroczystości odbędą się bezpośrednio przed 120. rocznicą tamtego wydarzenia.
Program obchodów 120-lecia schroniska na Markowych Szczawinach
Po odsłonięciu pomnika uroczystości przeniosą się do Zawoi-Centrum. O godzinie 13.30 w Szkole Podstawowej nr 1 im. Hugona Zapałowicza rozpocznie się wernisaż wystawy poświęconej patronowi placówki. Ekspozycja przybliży jego działalność naukową, podróżniczą i turystyczną oraz związki z Zawoją i Babią Górą.
O godzinie 14.00 w Babiogórskim Centrum im. dr Urszuli Janickiej-Krzywdy w Zawoi-Centrum rozpocznie się konferencja naukowa. Jej tematyka będzie związana z życiem i dorobkiem Hugona Zapałowicza, powstaniem schroniska na Markowych Szczawinach oraz rozwojem zorganizowanej turystyki w masywie Babiej Góry.
Drugi dzień obchodów, niedziela 13 września, będzie miał charakter turystyczny. O godzinie 9.00 rozpocznie się wycieczka prowadząca z Przełęczy Krowiarki przez Diablak i Markowe Szczawiny na Markowe Rówienki. Trasa połączy najważniejsze miejsca związane z turystyką w masywie Babiej Góry.
O godzinie 11.00 wyruszy druga wycieczka – z Suchej Beskidzkiej do Zawoi-Centrum. Jej uczestnicy przejdą historycznym szlakiem wytyczonym przez Hugona Zapałowicza. Trasa ta należy do najstarszych polskich szlaków turystycznych w Beskidach Zachodnich.
Zakończenie dwudniowych obchodów zaplanowano na godzinę 16.00 w Zespole Budownictwa Drewnianego im. Józefa Żaka na Markowych Rówienkach. W programie znalazły się podsumowanie uroczystości, zwiedzanie skansenu, ognisko oraz wspólny posiłek. Organizatorem wydarzenia jest Towarzystwo Przyjaciół Zawoi i Skawicy.
