W Bielsku-Białej powstało Muzeum Lat 90., w którym można wejść do wiernie odtworzonego mieszkania z tamtej dekady, zagrać na Pegazusie, zobaczyć fiata cinquecento z wakacyjnych wyjazdów i przypomnieć sobie zapach kolorowych karteczek do segregatora. To nowe, unikalne w skali kraju miejsce, stworzone przez Sebastiana Balcerzaka, przyciąga osoby, które dorastały w latach 90., ale także młodszych ciekawych tego przełomowego okresu.
Muzeum Lat 90. w Bielsku-Białej – jak wygląda i co można w nim zobaczyć?
Muzeum Lat 90. zostało otwarte 22 listopada na parterze budynku przy ulicy Konstantego Damrota 10, na bielskim Osiedlu Słonecznym. To nowa atrakcja na mapie Bielska-Białej i jedno z nielicznych miejsc w Polsce, które w całości poświęcono wyłącznie dekadzie lat 90., z jej charakterystycznymi przedmiotami, technologią i stylem życia.
Twórcą i właścicielem muzeum jest Sebastian Balcerzak, organizator z zamiłowaniem do projektów, które wymagają konsekwencji i długotrwałych przygotowań. Jak podkreśla, jest osobą sentymentalną, dobrze wspominającą swoje dzieciństwo i młodość, a lata 90. są dla niego czasem, z którym czuje naturalną więź – urodził się w 1989 roku, nie pamięta realiów PRL-u, za to okres transformacji zna z własnych doświadczeń.
Pomysł na muzeum narodził się z obserwacji, że przedmioty codziennego użytku z lat 90. znikają z domów, choć wiele osób wciąż pamięta je bardzo dokładnie. Sebastian Balcerzak postanowił zgromadzić je w jednym miejscu, aby pokazywać je kolejnym odwiedzającym. Zależało mu na tym, aby stworzyć przestrzeń, w której można się zatrzymać i przypomnieć sobie dawne realia, a po wyjściu zachować dobre wspomnienia związane z tamtym okresem.
Zanim powstała pierwsza ekspozycja, właściciel przez dłuższy czas przygotowywał szczegółową listę przedmiotów kojarzonych z latami 90. Korzystał z książek, kronik opisujących tamten czas oraz pamiętników osób, które dorastały w tej dekadzie. Na podstawie tych materiałów tworzył katalog rzeczy, które powinny znaleźć się w muzeum. Lista stale się powiększała, a równolegle trwały poszukiwania konkretnych modeli urządzeń, zabawek i gadżetów.
Większość eksponatów została kupiona bezpośrednio przez Sebastiana Balcerzaka. Proces gromadzenia kolekcji zajął około dwóch lat. Część przedmiotów udało się znaleźć stosunkowo szybko, dostępnych na aukcjach internetowych i w ofertach kolekcjonerów. Niektóre okazy wymagały jednak dużej cierpliwości – na wybrane egzemplarze czekał nawet dwa lata. Wciąż są też obiekty, których właściciel nie zdołał jeszcze zdobyć, mimo że od początku były planowane jako element ekspozycji.
Centralnym punktem muzeum jest wiernie odtworzone mieszkanie z lat 90. Przygotowując ten fragment, zadbano o detale charakterystyczne dla ówczesnych wnętrz. Na ścianach pojawiła się boazeria, a na sufitach kasetony, które w tamtym okresie często montowano w salonach i pokojach dziennych. W części dziennej ustawiono klasyczną meblościankę, a na niej kryształy, naczynia i drobne dekoracje typowe dla polskich mieszkań sprzed kilkudziesięciu lat. Na meblościance znalazło się też miejsce dla żelazka, ustawionego za telewizorem – rozwiązania dobrze znanego wielu osobom pamiętającym tamte czasy.
W części kuchennej i jadalnianej pojawiają się akcesoria, które wielu gości wiąże z codziennym życiem w latach 90. Nie zabrakło szklanek typu „musztardówki”, wykorzystywanych później jako zwykłe naczynia po zjedzeniu zawartości słoika. Obok nich można zobaczyć inne drobiazgi wyposażenia, które dziś częściej pojawiają się w opowieściach niż w aktywnym użytku domowym.
Ważnym segmentem ekspozycji jest elektronika, w szczególności telefony komórkowe, konsole do gier oraz sprzęt audio i wideo. Muzeum prezentuje pierwsze powszechnie dostępne modele komórek, które w Polsce stały się symbolem wchodzenia w erę mobilnej komunikacji. Obok nich ustawiono pierwsze płyty CD, gry komputerowe oraz inne urządzenia pokazujące tempo zmian technologicznych na przełomie wieków.
Osobny obszar przeznaczono dla miłośników gier. W Muzeum Lat 90. przygotowano stanowiska z konsolami Pegazus, Sega oraz PSX. Odwiedzający mogą usiąść przy klasycznych monitorach, wziąć do ręki charakterystyczne pady i zagrać w tytuły, które kojarzą się z początkami domowego grania w Polsce. Wśród dostępnych gier są m.in. Wolfenstein, Doom oraz Prince of Persia. Na półkach i przy stanowiskach znajdują się klasyczne kartridże, a w tle towarzyszą im rozpoznawalne melodie z popularnych produkcji tamtych lat.
Właściciel muzeum zadbał również o część skierowaną do najmłodszych gości, a jednocześnie silnie działającą na pamięć dorosłych odwiedzających. W gablotach i na półkach pojawiają się zabawki z bohaterami ówczesnych bajek, gadżety kolekcjonerskie oraz oryginalne słodycze, przywołujące dawne smaki i zapachy. Wśród charakterystycznych przedmiotów można zobaczyć kolorowe i pachnące karteczki do segregatorów, tazosy z Pokemonami oraz figurki z popularnych jajek niespodzianek. W ekspozycji znalazło się również miejsce dla edukacyjnych zabawek znanych z tamtych lat, takich jak Mózg Elektryczny, a także egzemplarzy serii Zwierzaki.
Całości towarzyszy ścieżka dźwiękowa z utworami, które dominowały w radiu, telewizji i na kasetach w latach 90. Muzyka ma przypominać, w jakim kontekście funkcjonowały pokazywane eksponaty, i jednocześnie tworzyć spójne tło dla zwiedzania, bez odciągania uwagi od samych przedmiotów.
Istotną częścią muzeum jest także dział poświęcony motoryzacji. Wśród eksponatów znajduje się m.in. fiat cinquecento, model, który wielu kojarzy z wyjazdami wakacyjnymi i wizytami u rodziny, na przykład z dojazdami na imieniny. Obok pełnowymiarowego auta zgromadzono również mniejsze modele pojazdów, przedstawiające samochody obecne na polskich drogach w latach 90. Dział ten ma przypominać o tym, jak wyglądały zwykłe podróże rodzinne w czasach, gdy samochody osobowe stawały się coraz bardziej dostępne.
W Muzeum Lat 90. eksponaty można nie tylko oglądać, ale w niektórych przypadkach również z nich skorzystać. Dotyczy to zwłaszcza części z grami wideo, gdzie stanowiska są przygotowane tak, aby goście mogli rzeczywiście zagrać w kultowe tytuły, korzystając z oryginalnych lub zgodnych z epoką kontrolerów. Dzięki temu miejsce pełni zarówno funkcję wystawienniczą, jak i interaktywną.
Twórca podkreśla, że celem Muzeum Lat 90. jest pokazanie dekady, która w Polsce stała się czasem dynamicznych zmian politycznych, kulturowych i technologicznych. Zgromadzone przedmioty ilustrują przełom, jaki dokonał się po transformacji ustrojowej, kiedy nowe produkty i rozwiązania techniczne przenikały do domów, szkół i miejsc pracy, stopniowo zmieniając codzienność.
Na tle innych inicjatyw muzealnych w Polsce placówka w Bielsku-Białej wyróżnia się zakresem tematycznym. Większość muzeów poświęconych czasom powojennym skupia się na okresie PRL-u, jego stylistyce, realiach gospodarczych i kulturze masowej, natomiast Muzeum Lat 90. konsekwentnie koncentruje się wyłącznie na jednej dekadzie. Właściciel wskazuje, że w okolicach Karpacza działa Muzeum Sentymentów, w którym znajduje się fragment ekspozycji poświęcony latom 90., jednak w jego ocenie bielska placówka jest jedynym miejscem w kraju, które tak kompleksowo prezentuje tę dekadę od początku do końca.
Muzeum przy ulicy Konstantego Damrota 10 jest otwarte od piątku do niedzieli. W piątki można je zwiedzać w godzinach od 12.00 do 18.00. W soboty i niedziele ekspozycja jest dostępna od 10.00 do 18.00. Istnieje również możliwość indywidualnego umówienia zwiedzania dla zorganizowanych grup poza standardowymi godzinami otwarcia, po wcześniejszym kontakcie z właścicielem.
Osoby zainteresowane szczegółami dotyczącymi ekspozycji, aktualnymi informacjami oraz dodatkowymi materiałami mogą skorzystać ze strony internetowej muzeum pod adresem https://muzeum90.pl/. Znajdują się tam dane, które ułatwiają zaplanowanie wizyty zarówno mieszkańcom regionu, jak i osobom przyjezdnym, traktującym wizytę w Muzeum Lat 90. jako element podróży po południowej Polsce.
