Góra Grojec to charakterystyczne wzniesienie wznoszące się nad Żywcem, rozpoznawalne z daleka dzięki swojej trójgarbnej sylwetce. Choć nie należy do najwyższych szczytów, to jednak od wieków przyciąga uwagę mieszkańców i podróżników. Jej urok nie tkwi jedynie w pięknym położeniu i widokach, ale przede wszystkim w opowieściach i legendach. To właśnie one nadają Grojcowi tajemniczy, niemal magiczny charakter. Dziś, wybierając się na spacer na Górę Grojec, można nie tylko podziwiać krajobrazy, ale także poczuć klimat dawnych wierzeń i przekonań, które przez stulecia były przekazywane z ust do ust.
Warto podkreślić, że Góra Grojec to także miejsce o znaczeniu historycznym i przyrodniczym. Już w średniowieczu pełniła funkcję punktu obronnego – na jej stokach istniało grodzisko, a ślady osadnictwa odnajdywane są tu do dziś. Z kolei bogactwo przyrody sprawia, że to obszar szczególnie cenny pod względem naukowym i turystycznym. Jednak to właśnie legendy, pełne tajemnic i dramatycznych zwrotów akcji, są tym, co sprawia, że Grojec żyje w wyobraźni ludzi. Dzięki nim góra zyskuje drugie życie – życie w opowieściach, które potrafią oczarować nawet współczesnych odbiorców.
Legenda o zapadniętym grodzie
Jedną z najstarszych i najczęściej powtarzanych legend jest opowieść o grodzie, który niegdyś miał znajdować się na szczycie Grojca. Według przekazów, na wzgórzu istniał potężny zamek lub gród obronny, który w tajemniczych okolicznościach zapadł się pod ziemię. Niektórzy wierzyli, że było to karą za pychę jego mieszkańców, inni – że ukryto go przed najeźdźcami, a jeszcze inni – że to sam diabeł sprawił, by zniknął z powierzchni ziemi. Legenda mówi, że gród ten wciąż istnieje w podziemiach góry, a wraz z nim ukryte są ogromne skarby, czekające na tego, kto odważy się je odkryć.
Aby jednak przywrócić gród na powierzchnię, potrzebny jest niezwykle trudny i symboliczny rytuał. Według podań, człowiek musi o północy, w świetle księżyca, zaorać całe wzgórze używając dwóch wołów, a orkę powinien prowadzić na kolanach. Zadanie wydaje się niemal niemożliwe do wykonania, co sugeruje, że gród pozostanie ukryty na zawsze. Motyw zapadniętego miasta czy zamku jest znany także w innych legendach ludowych, jednak w przypadku Grojca nabiera szczególnej symboliki – podkreśla tajemniczość tego miejsca i pozostawia otwarte pytania o jego dawnych mieszkańców.
Podziemne tunele i tajemnice Grojca
Oprócz samego grodu, wiele opowieści wiąże się z systemem podziemnych korytarzy i jaskiń, które mają znajdować się w masywie góry. Mieszkańcy Żywca i okolicznych miejscowości przekazują sobie historie o tunelach prowadzących z Grojca aż do rynku w Żywcu, a nawet do pobliskich kościołów. Niektórzy twierdzą, że jeszcze w XIX wieku widać było wejścia do takich przejść, ale z czasem zostały zasypane lub zamurowane. W świadomości lokalnej pozostało jednak przekonanie, że w głębi góry istnieje rozległy labirynt, w którym kryją się zarówno skarby, jak i duchy dawnych mieszkańców.
Tego typu opowieści o podziemnych korytarzach mają ogromne znaczenie kulturowe – podsycają wyobraźnię i dodają uroku wędrówkom po Grojcu. Każdy turysta, spacerując po ścieżkach prowadzących na szczyt, może zastanawiać się, czy pod jego stopami rzeczywiście ciągną się nieodkryte tunele. Co ciekawe, badania archeologiczne potwierdziły, że w rejonie Grojca rzeczywiście znajdują się ślady dawnych fortyfikacji i struktur obronnych, co mogło być źródłem tych legend. Nie sposób jednak stwierdzić, na ile rozbudowane były owe przejścia i czy faktycznie prowadziły tak daleko, jak opowiadają miejscowe podania.
Duch pokutnika i ukryte skarby
Kolejna legenda wiąże się z tajemniczą postacią pokutnika, który nocami miał pojawiać się na stokach Grojca. Według opowieści, był to duch człowieka, który za życia popełnił ciężkie grzechy i po śmierci nie zaznał spokoju. Jego kara polegała na wiecznym błąkaniu się po wzgórzu i odbywaniu spowiedzi w nieskończoność. Niektórzy mieszkańcy wspominają, że podczas mglistych nocy można było usłyszeć szept lub jęk dochodzący spod ziemi – miały to być właśnie wyznania pokutnika, który szukał odkupienia.
Legenda ta ma jednak również drugie dno – duch pokutnika strzeże ponoć wejścia do pieczary pełnej złota i kosztowności. Skarb miał zostać ukryty w czasach wojen, a dostęp do niego możliwy jest tylko wtedy, gdy pokutnik znajdzie wybawienie. Opowieść ta łączy więc elementy grozy i moralitetu z obietnicą bogactwa, która rozpalała wyobraźnię wielu śmiałków. Nic dziwnego, że Góra Grojec bywa postrzegana nie tylko jako miejsce piękne, ale i pełne ukrytych zagrożeń, które przypominają, że nie wszystko, co błyszczy, powinno być zdobyte.
Miłosna opowieść skrzypka Jeca i księżniczki Lasbory
Najbardziej romantyczną i zarazem najbardziej znaną legendą związaną z Górą Grojec jest opowieść o skrzypku Jecu i księżniczce Lasborze, córce królowej Beskidów. Historia ta pokazuje, że Grojec to nie tylko miejsce grozy i tajemnic, ale również przestrzeń, w której rodziły się wzruszające opowieści o miłości. Według podań, Lasbora była piękną, lecz dumną i upartą dziewczyną. Została ukarana przez swoją matkę i zesłana na ziemię, by odkupić swoje winy. Tam spotkała Jeca – skromnego skrzypka, który pocieszał ją grą na instrumencie. Z czasem między młodymi narodziło się uczucie, które jednak nie mogło zostać spełnione.
Dramatyczny finał tej historii sprawił, że oboje zakochani zginęli – Lasbora zmarła, a Jec nie mógł pogodzić się z jej odejściem. Został pochowany obok niej, a jego duch miał do końca świata grać na skrzypcach, kiedy tylko nad Grojcem zawieje wiatr. To właśnie od słów „gro Jec” – „gra Jec” – miała wziąć się nazwa góry. Ta legenda łączy w sobie elementy baśni i folkloru, ukazując Grojec jako miejsce, w którym splatają się losy ludzi i duchów, a miłość staje się ponadczasowym symbolem.
