Czwarta edycja projektu Przystanek: Sztuka w Bielsku-Białej przynosi istotną zmianę w sposobie prezentowania sztuki w przestrzeni publicznej. Tym razem plakat wychodzi poza przystanki autobusowe i wkracza w tkankę miasta, zajmując ulice, place oraz witryny nieczynnych lokali. Projekt łączy sztukę zaangażowaną społecznie, refleksję nad wspólnotą lokalną i długofalową opowieść o Polskiej Stolicy Kultury 2026, której fundamenty budowane są już dziś – bezpośrednio w miejskim krajobrazie.
Przystanek: Sztuka – plakat, który zabiera głos w mieście
Realizowany od kilkunastu miesięcy w Bielsku-Białej projekt Przystanek: Sztuka prezentuje swoją czwartą edycję, rozwijając wcześniejsze odsłony poświęcone ulicy jako zjawisku kulturowemu, cyklowi Miejski tatuaż tworzonym przez artystów związanych z tatuażem oraz ilustracjom adresowanym do dzieci i młodzieży. Tym razem punktem wyjścia stał się plakat zaangażowany, rozumiany nie jako nośnik informacji, lecz jako autonomiczny głos w debacie społecznej i politycznej.
Do tej pory projekt koncentrował się na przystankach autobusowych, które w różnych częściach miasta zamieniały się w otwarte galerie. Sztuka funkcjonowała tam w rytmie codziennych dojazdów, wśród osób czekających na autobus, przechodniów i mieszkańców poruszających się po mieście bez intencji odwiedzania instytucji kultury. W czwartej edycji ta formuła została rozszerzona. Plakaty opuściły wyłącznie przystankowe wiaty i zaczęły realnie ingerować w przestrzeń miejską.
Prace można zobaczyć przy ulicach Norberta Barlickiego, 11 Listopada i Świętej Trójcy, na placach Smolki oraz Wojska Polskiego, a także w piętnastu przystankowych citylightach. Szczególną rolę odgrywają witryny opuszczonych lokali użytkowych w zabytkowej części miasta. To przestrzenie zazwyczaj pomijane lub traktowane jako neutralne tło. W ramach projektu zyskały nową funkcję – stały się nośnikami znaczeń i elementami miejskiej narracji, dzięki którym miasto zaczyna działać jak całodobowa galeria dostępna bez barier.
Prezentowane plakaty nie pełnią funkcji dekoracyjnej. Dominują prace społeczno-polityczne, reagujące na bieżące zjawiska, stawiające pytania i inicjujące dialog. Plakat w tej odsłonie nie informuje, lecz komentuje, prowokuje do refleksji, broni określonych wartości i zachęca do krytycznego myślenia. Jak podkreśla jeden z artystów edycji, wykładowca akademicki Sebastian Kubica, powrót plakatu na ulice przywraca mu jego naturalne środowisko. Oderwany od codzienności i zamknięty w galeriach tracił kontakt z odbiorcami, dla których pierwotnie był tworzony. W przestrzeni publicznej odzyskuje funkcję edukacyjną i komunikacyjną, pozostając w bezpośredniej relacji z mieszkańcami miasta.
Centralnym elementem czwartej edycji jest cykl Wspólnota to miasto, który otwiera szerszą opowieść o tożsamości lokalnej. Siedem wielkoformatowych plakatów, zaprojektowanych specjalnie na potrzeby projektu, podejmuje temat wspólnoty bez użycia patetycznych deklaracji. Autorzy koncentrują się na relacjach, emocjach, pamięci oraz symbolach obecnych w codziennym doświadczeniu mieszkańców. Prace, mierzące niemal dwa metry wysokości, wyraźnie zaznaczają swoją obecność w przestrzeni i wpływają na sposób jej odbioru, stając się impulsem do rozmów o miejscu, które jest współdzielone.
Autorami cyklu są prof. Michał Kliś, dr hab. Sebastian Kubica oraz dr hab. Łukasz Kliś. Wybór tematu wspólnoty nie jest przypadkowy. Stanowi on jeden z trzech filarów motywu przewodniego Polskiej Stolicy Kultury 2026, obok natury i kreatywności. Choć Bielsko-Biała formalnie obejmie ten tytuł w styczniu 2026 roku, działania programowe rozpoczęły się wcześniej i są realizowane bezpośrednio w przestrzeni miasta, z myślą o długofalowym budowaniu dobrostanu społecznego.
W miejskiej galerii plakatu swoje prace prezentują twórcy reprezentujący różne pokolenia i estetyki. Obok młodych artystek i artystów pojawiają się doświadczeni projektanci, profesorowie i nauczyciele akademiccy. Wśród autorów znalazły się prace Stefana Lechwara, Grzegorza Izdebskiego, Justyny Jędrysek, Łukasza Klisia, Michała Klisia, Sebastiana Kubicy, Wiesława Łysakowskiego, Tomasza Kipki, Katarzyny Nachman, Darii Białas, Karoliny Glanowskiej, Moniki Srogiej oraz Bartosza Zygmunta-Siegmunda. Ich realizacje tworzą wizualną mapę miasta, w której różnorodne punkty widzenia składają się na spójną, wielowątkową historię.
Zwieńczeniem całego projektu jest wystawa Zbiór rzeczy zauważonych Moniki Srogiej, prezentowana na placu Wojska Polskiego – jednym z kluczowych punktów miejskiej przestrzeni. Składa się ona z dwudziestu ilustracji i plakatów zestawionych w otwartej ekspozycji plenerowej. Kolekcja obejmuje zarówno abstrakcyjne sceny i przedstawienia postaci, jak i zapisy relacji, mikrohistorii oraz prac podejmujących tematy społeczne. Charakterystyczne dla tych realizacji są dystans, subtelny humor, elementy groteski oraz uważność na detale codzienności.
Projekt Przystanek: Sztuka realizowany jest przez Punkt 11 oraz Bielskie Centrum Kultury im. Marii Koterbskiej, a jego kuratorkami są Aleksandra Tarnawa i Justyna Łabądź. Czwarta edycja potwierdza, że sztuka w przestrzeni publicznej może być narzędziem realnej rozmowy o mieście, jego tożsamości i przyszłości, funkcjonując nie obok codziennego życia, lecz bezpośrednio w jego centrum.
