Zapora Porąbka obchodzi 90-lecie oddania do eksploatacji. Jubileuszowe uroczystości odbędą się 12 września i połączą oficjalne obchody, spotkania poświęcone bezpieczeństwu przeciwpowodziowemu oraz rodzinny piknik. Jedną z najciekawszych części wydarzenia będzie możliwość zobaczenia obiektu od środka.
Program obchodów 90-lecia Zapory Porąbka
Uroczystości rozpoczną się o godz. 11.00 na koronie Zapory Porąbka w Międzybrodziu Bialskim. Podczas oficjalnej części wydarzenia zostanie odsłonięta tablica upamiętniająca Gabriela Narutowicza – wybitnego inżyniera hydrotechnika, inicjatora i współautora projektu obiektu, a później pierwszego prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.
O godz. 13.00 obchody przeniosą się na boisko LKS Porąbka przy ul. Stadionowej 5. Piknik rodzinny potrwa do godz. 19.00. Organizatorzy zaplanowali występy zespołów ludowych, prezentacje Kół Gospodyń Wiejskich, stoiska partnerów wydarzenia oraz strefę kulinarną.
Dla dzieci przygotowane zostaną gry, konkursy, animacje oraz strefa edukacyjna. Program ma łączyć rozrywkę z przybliżeniem uczestnikom zasad funkcjonowania obiektów hydrotechnicznych i ich znaczenia dla mieszkańców regionu.
Od godz. 13.15 do 14.00 potrwa debata zatytułowana „Zapora Porąbka – jej rola i znaczenie przeciwpowodziowe oraz plany inwestycyjne dla regionu”. Dyskusja będzie dotyczyć zarówno dotychczasowej działalności obiektu, jak i prac, które powinny zostać przeprowadzone w kolejnych latach.
Jedną z głównych atrakcji jubileuszu będzie zwiedzanie wnętrza zapory. Uczestnicy będą mogli zobaczyć przestrzenie na co dzień niedostępne dla odwiedzających i dowiedzieć się, jak wygląda obsługa tak dużej budowli hydrotechnicznej. Zwiedzanie będzie odbywać się w zorganizowanych grupach, a liczba miejsc zostanie ograniczona ze względów organizacyjnych i bezpieczeństwa. Zapisy mają być prowadzone od godz. 12.30 na stanowisku Wód Polskich na terenie stadionu LKS Porąbka. Przewidziano również zwiedzanie Elektrowni Wodnej Porąbka-Żar.
Honorowy patronat nad obchodami objął minister infrastruktury Dariusz Klimczak. W uroczystościach ma uczestniczyć także wiceminister infrastruktury Przemysław Koperski. Wydarzenie organizują Wody Polskie RZGW w Krakowie we współpracy z lokalnymi samorządami.
Największa hydrotechniczna inwestycja II Rzeczypospolitej
Budowa zapory trwała od 1921 do 1936 roku. Obiekt powstał w naturalnym przewężeniu doliny Soły, pomiędzy zboczami Beskidu Małego. Było to jedno z największych przedsięwzięć inżynieryjnych międzywojennej Polski i największa inwestycja hydrotechniczna zrealizowana w okresie II Rzeczypospolitej.
Impulsem do rozpoczęcia prac nad systemem zabezpieczeń na Sole były między innymi katastrofalne powodzie, które nawiedzały region. Szczególne znaczenie miała powódź z 1903 roku, kiedy gwałtowne wezbrania Soły oraz innych karpackich rzek spowodowały rozległe zniszczenia. Konieczne stało się opracowanie rozwiązania pozwalającego ograniczyć falę powodziową i lepiej kontrolować przepływ wody.
W projekt zaangażowani byli inżynierowie Tadeusz Baecker i Kazimierz Maćkowski. Istotny wkład wniósł również Gabriel Narutowicz, który posiadał doświadczenie zdobyte podczas realizacji przedsięwzięć hydrotechnicznych w Szwajcarii.
Zapora Porąbka jest betonową zaporą ciężką. Ma 260 metrów długości i 38 metrów wysokości. Przegradza Sołę na terenie Międzybrodzia Bialskiego, tworząc Jezioro Międzybrodzkie. Od wschodu zbiornik otaczają zbocza góry Żar, natomiast od zachodu ogranicza go pasmo Magurki Wilkowickiej.
Obiekt jest jednym z elementów Kaskady Soły, którą tworzą zbiorniki Tresna, Porąbka i Czaniec. System służy ochronie przeciwpowodziowej, regulowaniu przepływów rzeki, gromadzeniu wody i produkcji energii elektrycznej. Ma także znaczenie dla zaopatrzenia części aglomeracji śląskiej w wodę oraz dla rozwoju turystyki i rekreacji.
Po 90 latach zapora nadal pozostaje jednym z kluczowych obiektów gospodarki wodnej w południowej Polsce. Jej utrzymanie wymaga regularnych prac technicznych. W 2026 roku roboty prowadzone przy zaporze Porąbka kosztowały około 4,5 mln zł i objęły między innymi doszczelnienie przesłony przeciwfiltracyjnej oraz prace przy przepustach dennych. Wykonano około 880 metrów odwiertów rdzeniowych, które pozwoliły ocenić stan skalnego podłoża, a następnie zastosowano zaczyny cementowo-bentonitowe ograniczające możliwość przenikania wody pod konstrukcją. Był to drugi z trzech zaplanowanych etapów tych prac.
