Główny Inspektorat Ochrony Środowiska odpowiedział na wystąpienie żywieckich radnych Mariana Kastelika i Jacka Seweryna dotyczące letniego smogu oraz wpływu intensywnego ruchu samochodowego na jakość powietrza w mieście. Dokument potwierdza występowanie wysokich stężeń ozonu na dużym obszarze kraju, ale jednocześnie wskazuje, że problem nie dotyczył wyłącznie Żywca. Na dodatkowe pomiary dwutlenku azotu w rejonie najbardziej obciążonych skrzyżowań trzeba będzie natomiast poczekać co najmniej do 2027 roku.
GIOŚ potwierdza wysokie stężenia ozonu, ale wskazuje na ponadlokalny charakter problemu
Otrzymane we wrześniu stanowisko GIOŚ jest odpowiedzią na działania podjęte przez radnych Mariana Kastelika i Jacka Seweryna. Samorządowcy zwracali uwagę, że zagrożenie dla jakości powietrza w Żywcu nie ogranicza się do sezonu grzewczego. Latem, podczas upałów i silnego nasłonecznienia, może dochodzić do powstawania smogu fotochemicznego oraz wzrostu stężenia ozonu przyziemnego.
W przeciwieństwie do zimowego smogu problem ten może występować przy bezchmurnym niebie i wysokiej temperaturze, kiedy emisja z domowych urządzeń grzewczych jest niewielka. Ozon przyziemny nie jest emitowany bezpośrednio do atmosfery. Powstaje w wyniku reakcji fotochemicznych z udziałem między innymi tlenków azotu i lotnych związków organicznych. Proces ten przyspieszają silne promieniowanie słoneczne oraz wysoka temperatura.
W piśmie podpisanym przez Marka Kajsa, II Zastępcę Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, odniesiono się do map jakości powietrza z 31 lipca oraz 1 i 15 sierpnia 2026 roku, które radni dołączyli do swojej korespondencji. GIOŚ zaznaczył, że przedstawione materiały nie zostały opracowane przez Inspektorat.
Jednocześnie urzędnicy potwierdzili, że we wskazanych dniach na prawie wszystkich stacjach pomiarowych GIOŚ w godzinach południowych i popołudniowych odnotowano wysokie oraz bardzo wysokie stężenia ozonu. Jednogodzinne wartości przekraczały 120 mikrogramów na metr sześcienny.
Szczególnie trudna sytuacja wystąpiła 31 lipca. Na stacjach pomiarowych w Katowicach przy ulicy Kossutha oraz w Złotym Potoku odnotowano przekroczenie poziomu informowania dla ozonu, wynoszącego 180 mikrogramów na metr sześcienny. Informację o tym GIOŚ przekazał radnym już wcześniej, w piśmie z 1 września 2026 roku oznaczonym numerem DP-WSW.051.219.2026.gb.
Z odpowiedzi wynika, że wysokie stężenia ozonu objęły dużą część Polski, w tym niemal całe województwo śląskie. Nie był to zatem problem występujący wyłącznie w Żywcu i jego najbliższej okolicy. GIOŚ powiązał tę sytuację z utrzymującymi się przez blisko trzy tygodnie wysokimi temperaturami oraz napływem ozonu spoza granic kraju. Szczegółowe wyjaśnienia dotyczące przyczyn wzrostu stężeń przekazano radnym w piśmie z 1 września.
Stanowisko Inspektoratu potwierdza więc, że podczas letnich upałów wystąpił rzeczywisty i rozległy problem z ozonem przyziemnym. Nie przesądza jednak, jaki był udział lokalnego ruchu samochodowego w powstaniu odnotowanych stężeń ani czy warunki panujące w Żywcu powodowały większe zagrożenie niż w innych częściach województwa.
Radni wskazują przy tym na specyficzne położenie miasta w Kotlinie Żywieckiej, okresowe warunki słabego przewietrzania oraz duże natężenie ruchu, zwłaszcza w sezonie turystycznym. Ich zdaniem uzasadnia to przeprowadzenie dokładniejszych badań bezpośrednio przy najbardziej obciążonych skrzyżowaniach.
Dodatkowe pomiary w Żywcu najwcześniej w przyszłym roku
Jednym z najważniejszych postulatów Mariana Kastelika i Jacka Seweryna było niezwłoczne przeprowadzenie dodatkowych pomiarów dwutlenku azotu jeszcze w 2026 roku. Badania miałyby objąć rejony skrzyżowań o największym natężeniu ruchu i pozwolić dokładniej ocenić wpływ transportu samochodowego na jakość powietrza.
GIOŚ nie zadeklarował jednak realizacji pomiarów w oczekiwanym terminie. W odpowiedzi przypomniano stanowiska przedstawione wcześniej w pismach z 6 sierpnia oraz 1 września 2026 roku. Inspektorat poinformował, że „w miarę możliwości finansowych i organizacyjnych” dodatkowy pomiar dwutlenku azotu na terenie Żywca zostanie wykonany w przyszłym roku.
Oznacza to, że badania mogą zostać przeprowadzone w 2027 roku, ale ich realizacja nadal zależy od dostępnego budżetu oraz możliwości organizacyjnych GIOŚ. Nie wskazano konkretnego terminu, miejsc ustawienia urządzeń ani czasu trwania pomiarów.
Dwutlenek azotu jest jednym z zanieczyszczeń związanych z procesami spalania paliw, w tym z ruchem drogowym. Jego pomiary w sąsiedztwie zatłoczonych skrzyżowań mogłyby dostarczyć dokładniejszych danych o narażeniu osób mieszkających i przebywających w pobliżu głównych ciągów komunikacyjnych. Byłoby to uzupełnienie informacji pochodzących z istniejącego systemu monitoringu.
Do czasu przeprowadzenia badań mieszkańcy mogą korzystać z bieżących danych publikowanych na portalu „Jakość Powietrza” GIOŚ oraz w aplikacji „Jakość powietrza w Polsce”. Należy przy tym pamiętać, że dobra widoczność i bezchmurne niebo nie oznaczają automatycznie dobrej jakości powietrza. Latem jednym z głównych zagrożeń może być właśnie niewidoczny ozon przyziemny.
W dniach, w których pomiary lub prognozy wskazują na wysokie stężenia ozonu, szczególną ostrożność należy zachować w godzinach południowych i popołudniowych, orientacyjnie między 12.00 a 18.00. Intensywną aktywność fizyczną na zewnątrz najlepiej wtedy ograniczyć albo przenieść na godziny poranne lub wieczorne.
Na działanie ozonu szczególnie narażone są dzieci, seniorzy, kobiety w ciąży oraz osoby z chorobami układu oddechowego i krążenia. Wysokie stężenia mogą powodować podrażnienie oczu i dróg oddechowych, kaszel, duszność, ból głowy, znużenie oraz nasilenie objawów astmy.
Przebywanie w lesie lub zacienionym miejscu może zmniejszyć obciążenie organizmu związane z upałem, ale sam cień nie gwarantuje niższego stężenia ozonu. Decyzję o aktywności na zewnątrz należy dlatego opierać przede wszystkim na aktualnych komunikatach i wynikach oficjalnych pomiarów jakości powietrza.
